FC Groningen scherpt met ingang van het nieuwe voetbalseizoen 2023/2024 haar huisregels aan, maakte de club onlangs bekend. Naar aanleiding van een seizoen vol incidenten onder supporters, heeft de Groningse voetbalclub besloten om de daders zwaarder te straffen. Sportfilosoof Sandra Meeuwsen betwijfelt of de nieuwe regels toekomstige incidenten kunnen voorkomen: ‘’De voetbalcultuur moet haar eigen aandeel onder ogen gaan zien.’’

Het is een mooie lentedag als Johan ten Hoove (70) op 14 mei 2023 met zijn scootmobiel het stadion van FC Groningen binnen rolt. Als voorzitter van Rollyside -de supportersvereniging voor mindervaliden –  is Ten Hoove elke thuiswedstrijd te vinden op de omloop van de Piet Fransen Tribune. ‘‘De sfeer in het stadion was ondanks de aankomende degradatie goed die dag’’, blikt Ten Hoove terug: ‘’Het grote supportersvak was bijna helemaal uitverkocht.’’

Kort nadat het startsignaal geklonken heeft gaat het mis.
In het vak rechts van hem, het vak van de supporterskern Z-side, ziet Ten Hoove mannen een donker zeil opwerpen. Niet veel later komt er een arm onder het zeil vandaan dat iets richting het veld gooit. Rookbommen, beseft Ten Hoove zich zodra hij meer armen onder het zeil tevoorschijn ziet komen die hetzelfde doen. Er klinkt onrustig gejoel vanuit het publiek richting het zeil, maar het is al te laat. Zwarte rookwolken vullen het veld. De fluit van de scheidsrechter klinkt schel door het stadion. De wedstrijd moet worden gestaakt.

Het incident van 14 mei staat niet op zichzelf. Afgelopen seizoen werd de Groningse voetbalclub vaker geplaagd door problematiek onder supporters. Zo kreeg onder meer een grensrechter een beker bier naar zijn hoofd gegooid en sloeg een minderjarige supporter een speler in zijn gezicht.  Als straf voor de ongeregeldheden stelde de KNVB dat de tribune van de Z-side volledig leeg moest blijven tijdens de eerstvolgende thuiswedstrijd. Burgermeester Koen Schuiling besloot daarnaast, ter voorkoming van meer incidenten, dat de laatste thuiswedstrijden van het seizoen zonder publiek gespeeld zouden worden.

Als reactie op de reeks aan incidenten maakte FC Groningen deze maand bekend dat de huisregels voor het nieuwe voetbalseizoen 2023/2024 flink worden aangescherpt. Om goedwillende supporters niet de dupe te laten worden van andermans wangedrag, hoopt de club met de nieuwe huisregels een dadergerichte aanpak kracht bij te zetten. Naast de reeds geldende stadionverboden, worden overtredingen van de huisregels komend seizoen afgestraft met boetes die kunnen oplopen tot 20.000 euro.

De supportersincidenten bij FC Groningen zijn niet uniek in Nederland. Vorig jaar maakt de KNVB al bekend dat het ruim 1250 landelijke stadionverboden had opgelegd, meer dan het dubbele van wat afgelopen decenia het gemiddelde was. Ook dit jaar werden geregeld wedstrijden in het betaald voetbal overschaduwd door supportersincidenten. Geweld, vuurwerk en veldbetreders gooiden onder andere bij wedstrijden van Feyenoord, FC Utrecht, FC Emmen, en PSV roet in het eten.

Zorgwekkende ontwikkeling
‘’Het is nu echt code oranje in de voetbalwereld’’, stelt sportfilosoof Sandra Meeuwsen. Als directeur van onderzoekscentrum ESPRIT doet ze onderzoek naar integriteitsproblemen in de sportwereld. Het toenemend aantal incidenten onder voetbalsupporters zet volgens Meeuwsen het bestaansrecht van de voetbalsport in de maatschappij onder druk. ‘’Het lijkt in de voetbalwereld steeds vaker om strijd te gaan en steeds minder om sportiviteit.’’ 

Ook de Nederlandse Sportraad (NLsportraad) heeft onlangs zijn zorgen geuit naar aanleiding van de supportersincidenten. ‘’De maatschappelijke waarde van de sport staat onder druk”, waarschuwt de raad in een brief aan minister Helder van Langdurige Zorg en Sport. Volgens NLsportraad is het vooral voor kinderen van groot belang om sport op een positieve manier te zien. Een positieve beleving van de sport op jonge leeftijd, kan namelijk leiden tot een leven lang sporten. ‘’Maar’’, waarschuwt de raad: ‘’het wangedrag op de tribunes schrikt een deel van de kinderen af’’. Ook sluit NLsportraad niet uit dat kinderen het wangedrag gaan kopiëren.

Hoewel Johan ten Hoove de incidenten niet wil goedpraten, brengt hij de nuance aan dat supportersincidenten niet nieuw zijn in de voetbalwereld. De zeventigjarige supporter komt al vanaf zijn tiende bij FC Groningen, en zag ook vroeger in het Oosterparkstadion al dat van alles op het veld werd gegooid. ‘’Het is typisch iets wat bij het voetbal hoort, het past bij dat rauwere publiek’’, aldus Ten Hoove.‘’Voetbal is niet voor watjes, maar het moet wel leuk blijven.’’ Als voorbeeld van gezonde rivaliteit tussen supporters wijst hij naar Engeland. ‘’Daar hebben ze wel altijd spreekkoren over en weer, maar ze kunnen nog wel met de tegenstanders een pilsje drinken van tevoren.’’ 

‘’Vroeger in het Oosterparkstadion werd er ook al van alles op het veld gegooid.’’

Beperkte organisatiekracht
Ten Hoove benadrukt dat grof geweld nooit bij de voetbalcultuur hoort. Hij is daarom blij met de aangescherpte huisregels van FC Groningen. Toch denkt hij dat er meer nodig is: ‘’Misschien is meer politie en beveiliging in het stadion nodig’’, stelt Ten Hoove. ‘’Als ik nu in het stadion ben dan zie ik jonge beveiligers staan voor een doorgeschoven tribune van mannen die tachtig uur in de sportschool hebben gezeten. Durf daar maar eens tegenin te gaan’’.

Ook de NLsportraad vindt dat de beveiliging tijdens voetbalwedstrijden beter moet. De raad wijst de beperkte organisatiekracht van betaald voetbalorganisaties (BVO’s) aan belangrijke oorzaak van de toenemende supportersincidenten. ‘’De BVO’s zijn verantwoordelijk voor de veiligheid tijdens wedstrijden in de stadions’’, schrijft de raad in de brief aan minister Helder. ‘’Op dit moment kunnen ze die verantwoordelijkheid niet waarmaken.’’ Volgens de raad steken voetbalclubs hun geld nu vooral in de voetbalteams op het veld. ‘’Een goed veiligheidsplan, betaalde veiligheidsmanagers en professionele stewards zijn geen prioriteit. Dat moet echt anders.’’

De Engelse oplossing
Naast het versterken van de organisatiekracht van BVO’s, moedigt de NLsportraad de minister ook aan om de Engelse aanpak te onderzoeken. Overtredingen door supporters in stadions kunnen in Engeland strafrechtelijk worden vervolgd. Daarnaast zijn hooligans met een stadionverbod verplicht om zich te melden bij de politie tijdens wedstrijden. In Nederland kan de rechter op dit moment onruststokers slechts van het stadion weghouden met een stadion- of gebiedsverbod. ‘’Dit schrikt hooligans nog onvoldoende af’’, concludeert de NLsportraad. 

‘’Je moet voorkomen dat de verkeerde mensen binnenkomen’’, beaamt Ten Hoove. In Nederland worden wel stadionverboden opgelegd, maar in de praktijk werkt dit niet, vindt Ten Hoove. Hij legt uit dat de stadionverboden onvoldoende gehandhaafd worden, waardoor geschorste supporters vaak toch nog binnen weten te komen. ‘’In Engeland worden mensen met een stadionverbod elke wedstrijd gemonitord. Dat schijnt goed te werken daar.’’ 

Cultuurverandering als oplossing
Sportfilosoof Sandra Meeuwsen betwijfelt of een dadergerichte aanpak iets gaat veranderen. Volgens Meeuwsen zijn de incidenten namelijk geen toevallige eenmansacties maar een uiting van de heersende voetbalcultuur. Een cultuur waarin volgens haar, strijd en geweld worden verheerlijkt als kernwaarden. ‘‘Het is tijd om te erkennen dat het probleem niet ligt bij de onruststokers die van buitenaf komen, maar bij de waarden die de voetballerij momenteel domineren’’, verklaart ze.

Om toekomstige incidenten te voorkomen, moet een nieuw balans worden gevonden in de waarden die de sport drijven, denkt de sportfilosoof. “De supporters én relschoppers komen ergens op af’’, verklaart Meeuwsen. ‘’Zolang we het oké vinden dat er strijd plaatsvindt op het veld, in de bestuurskamer of op de tribunes, moet je niet verbaasd zijn dat er ook mensen op af komen die hier volledig op los gaan.’’ Het heeft daarom volgens Meeuwsen geen zin om individuele hooligans aan te wijzen als oorzaak van het probleem. ‘’Dat lost niks op. Dan zullen er altijd weer nieuwe hooligans worden aangetrokken.’’   

‘’Zolang we het oké vinden dat er strijd plaatsvindt op het veld, in de bestuurskamer of op de tribunes, moet je niet verbaasd zijn dat er ook mensen op af komen die hier volledig op los gaan.’’

Toch ziet Meeuwsen ook iets goed gaan bij het Engelse beleid tegen supportersincidenten. ‘’Wat ik wél fantastisch vind aan de Engelsen, is dat ze naast individuele sancties ook samenwerken met supportersgroepen om de maatschappelijke positie van hun achterban te verbeteren.’’ Volgens Meeuwsen is het grensoverschrijdende gedrag van supporters een uiting van maatschappelijke frustratie. ‘’Het zijn vaak mensen aan de rand van de samenleving die zich niet gehoord voelen’’. Met educatie-, ontwikkelings- en maatjesprogramma’s, pakken een aantal Engelse clubs het probleem bij de wortels aan, legt Meeuwsen uit. Strijd is dan niet meer de dominante waarde in voetbal; er komt ook ruimte voor verbinding, acceptatie en integratie.  

‘’Maar het hoeft geen watjes-sport te worden’’, reageert Ten Hoove op de voorgestelde cultuur­verandering van Meeuwsen. Over en weer, als supporters onderling, mogen mensen best hun club flink supporteren vindt Ten Hoove. Toch moet er wel iets veranderen, ziet hij. ‘’We zouden elkaar meer moeten kunnen corrigeren. Je blijft daarnaast in ieder geval van het veld af en voor racisme mag geen ruimte zijn.’’

Met een glimp van trots vertelt hij dat er ook een andere kant aan de supporterscultuur zit: ‘’Mijn clubje, Rollyside, is gelukkig een hele leuke club. Als leden van de supportersclub ziek zijn, krijgen ze een kaartje. Juist die vriendschap hoort ook echt bij het supporteren’’.  Ten Hoove hoopt dat Rollyside een voorbeeld mag worden in hoe supporten ook kan. ‘’Bij Rollyside is gelukkig nog nooit iets vervelends gebeurd”, vertelt Ten Hoove. ‘’Maar je moet ook wel behoorlijk ver kunnen gooien wil je het veld raken vanaf onze plek’’.