Door: Koen Besseling

Foto: Onno Gieszen

“Kunstrovers slaan de laatste jaren steeds vaker toe.” Aldus kunstdetective Arthur Brand. Begin dit jaar werden uit het Drents Museum al vier topstukken uit de Roemeense oudheid gestolen. Vorige week was het weer raak, dit keer in het Louvre in Parijs. Daar werden op klaarlichte dag negen stukken uit de Napoleontische collectie gestolen.

De gestolen stukken uit het Louvre hebben samen een waarde van 90 miljoen euro. De stukken uit het Drents museum zijn ‘van onschatbare waarde.’ In beide gevallen zijn er wel verdachten opgepakt, maar de kunstwerken zijn nog niet teruggevonden. Kunstschilder Helmantel maakte 25 jaar geleden ook een roof mee.

Helmantels gestolen werk

In de ochtend van 25 februari 2000 liep kunstschilder Helmantel om zijn museum heen. Toen zag hij dat er een raampje in de gevel miste: “Ik dacht: ‘Hé, wat is dit nou?’” Helmantel liep naar binnen om te kijken: “Toen zag ik dat van de ongeveer 40 schilderijen er nog maar 2 over waren.”

De gestolen schilderijen van Helmantel hadden samen een waarde van 1,5 miljoen gulden (ca. €680.000). De dieven stalen de werken met het doel om losgeld te eisen. Helmantel vertelt dat de politie goed werk heeft geleverd: “Het was voor hen een soort erezaak.” In juli van dat jaar werden de daders opgepakt na een gouden tip. Alle schilderijen kwamen weer terecht bij de kunstenaar.

Vorig jaar leende Helmantel een deel van zijn werken uit aan kasteel Evenburg in Leer. Daar ging het weer mis. Het kleine schilderij ‘Goudhaantje’ werd daar gestolen. Dit schilderij is niet teruggevonden. De politie heeft de zaak stilgelegd. “Omdat het zo’n klein schilderij is, is dat heel lastig om terug te vinden,” vertelt Helmantel. “Iemand kan het gewoon jaren onder zijn bed verstoppen.”  

Hoe beveilig je een museum?

Ook het Groninger Museum is in het verleden slachtoffer geweest van een kunstroof. Het Singer Museum Laren had van Goghs ‘Lentetuin, pastorietuin te Nuenen in het voorjaar’ in bruikleen van het Groninger Museum. Op 30 maart 2020 werd hun voordeur ingeslagen en werd het schilderij meegenomen. Na drie jaar intensief onderzoek bracht de kunstdetective Arthur Brand het schilderij weer terug bij het Groninger Museum. 

Het beveiligen van een museum is ontzettend lastig, vertelt Brand: “Een museum moet toegankelijk blijven, dus je wilt er geen fort van maken.” Geweldsmiddelen kunnen geweld uitlokken. Daarom wordt er geen bewapende beveiliging ingezet. 

“Kunstrovers gaan altijd eerst op verkenning: ‘Hoe dik zijn de muren?’ ‘Hoe dik is de vitrine?’” vertelt Brand. Aan de hand van zo’n verkenning berekenen de criminelen hoe lang ze nodig hebben voor een roof. “Binnen vijf à zes minuten staat de politie je op te wachten.” Het vertragen van de overval is daarom de belangrijkste verdediging, zegt Brand. Dikkere muren, vitrineglas, en deuren vertragen een roof en schrikken criminelen af.

Het Louvre in Parijs kon op veel kritiek rekenen na de kunstroof. De Franse minister van justitie noemde het een nationale schande. Volgens Brand is het makkelijk om de schuld op een museum af te schuiven. Door de moeilijke opgave om een museum te beveiligen is dit volgens hem vaak niet terecht. “Elk museum maakt wel een keer een kunstroof mee.”

Wereldwijde booming business

Volgens Brand is de illegale kunsthandel goed voor ongeveer acht miljard euro per jaar. Hiermee is de wereldwijde kunstcriminaliteit goed voor de op een na grootste criminele geldstroom.

Tegenwoordig azen kunstrovers vooral op objecten van zilver of goud. Deze kunnen daarna omgesmolten worden en worden dan doorverkocht als puur metaal. Ook edelstenen worden onherkenbaar gemaakt door ze te slijpen. Zo wordt het vrijwel onmogelijk om de kunst heel terug te vinden.

De toename in kunstroven is vooral toe te wijden aan copycats, zegt Brand. Zo is Brand bang dat er meer dieven geïnspireerd raken door de kennelijk makkelijke inbraak in Parijs. Op videobeelden is te zien dat de dieven via een vrachtlift door een raam naar binnen klommen. Vervolgens sneden zij de glazen vitrines open en ontsnapten op klaarlichte dag. 

Musea in Groningen

Een woordvoerder van het Groninger Museum vertelt dat er niet inhoudelijk op eventuele veiligheidsmaatregelen ingegaan kan worden. Wel vertelt hij dat het museum, na de roof op het van Gogh schilderij, naar het hoogste beveiligingsniveau is gestapt. Ook Museum aan de A is bezig met hun beveiliging te verbeteren.

Helmantel zegt dat er altijd wordt gekeken naar hoe je een je eigen museum het beste kan beveiligen: “We moeten ook niet vergeten dat dieven zeer vindingrijk zijn.”