Door: Berber Minnema

Foto: Berber Minnema

De provincie Groningen investeert €208.500 in de aanleg van drie sociale voedseltuinen. Deze tuinen moeten ervoor zorgen dat inwoners die onder de armoedegrens leven toch gezond en onbewerkt voedsel kunnen eten, ook al kunnen ze dat eigenlijk niet betalen.

“Een sociale voedseltuin is een plek waar duurzaam en biologisch groente, fruit, aardappels en kruiden worden verbouwd. Deze producten worden vervolgens ter beschikking gesteld aan mensen met een smalle portemonnee”, vertelt Hester van der Werff. Zij is een van de oprichters van stichting Sociale Voedseltuinen Nederland, die zich sinds 2022 inzet om mensen in armoede van voldoende gezonde, verse en lokale voeding te voorzien.

In Groningen bestaan deze sociale voedseltuinen nog niet. “Maar”, zegt Van der Werff, “als alles volgens plan verloopt, komen deze er wel”. In de provincie leven volgens het Sociaal Planbureau Groningen ongeveer 11.400 huishoudens onder de armoedegrens. Deze grens ligt op het bedrag dat iemand maandelijks overhoudt nadat alle belastingen en premies zijn betaald. Dit kwam in 2023 neer op €1.200 voor een alleenstaande, €1.690 voor een koppel zonder kinderen en €2.300 voor een koppel met twee minderjarige kinderen.

Voor deze huishoudens is gezond en gevarieerd eten niet vanzelfsprekend. “Als je minder te besteden hebt en je gaat naar de supermarkt, dan is het gewoon financieel aantrekkelijker om ongezond en bewerkt eten te kopen”, zegt Loraine Westerneng, medeoprichter van de stichting. Deze realiteit vindt zij eigenlijk niet te begrijpen. “We zijn hét landbouwland van de wereld. We telen hier de mooiste producten. We exporteren onze kennis over de hele wereld. Toch krijgen we het niet voor elkaar dat die fantastische landbouwproducten ook echt toegankelijk zijn voor iedereen.”

In samenwerking met Stichting Groninger Voedseltuinen heeft Sociale Voedseltuinen Nederland daarom het plan voor de aanleg van de drie tuinen aangeleverd bij de provincie Groningen. De provincie heeft deze week ingestemd met de financiering hiervan.

Hoe een sociale voedseltuin werkt

Alle gewassen worden geteeld door betaalde professionele tuiniers en een grote groep vrijwilligers. De tuinen leveren een deel hiervan aan de voedselbank. Daarnaast nodigen de tuinen volgens Westerneng mensen met een lager inkomen uit om langs te komen en elke week hun eigen eten te oogsten. Op deze manier maakt de stichting gezond eten op een actieve en sociale manier toegankelijk. “Door niet zomaar pakketten weg te geven, maar de mensen zelf te laten oogsten, ontstaat er veel meer sociale cohesie en begrip voor voedsel.”

Voor hun geld zijn de meeste voedseltuinen volledig afhankelijk van subsidies, fondsen en giften. Zo financieren provincies dus mee en ontvangt de stichting giften van grote bedrijven als Rabobank, Univé en zorgverzekeraar De Friesland. Bij “De Kleine Boerderij”, de tuin die opgericht is door Van der Werff, zijn ze daarnaast net gestart met het uitgeven van abonnementen. Mensen die het wel kunnen betalen en toch graag willen oogsten, betalen voor twee: voor hun eigen groente en fruit en voor die van een ander, die niet zo veel te besteden heeft.

Meer dan alleen gezond eten

Volgens Van der Werff biedt de tuin nog veel meer dan enkel de toegang tot gezond eten. “Het is ook een plek waar je even tot rust kan komen.” De tuin zorgt verder voor sociale verbinding tussen buurtbewoners die komen oogsten en het leert ouders en hun kinderen waar eten vandaan komt. Hierdoor vinden ze groente en fruit vaak leuker en lekkerder. Westerneng noemt het “een stukje voedseleducatie voor het hele gezin.”

De tuinen blijken een groot succes en daar is de stichting trots op. Het doel is om voor eind 2027 in ieder geval dertig tuinen uit de grond te hebben gestampt. Waar de tuinen in de provincie Groningen precies komen is nog niet duidelijk. Van der Werff geeft aan dat er al veel “normale” voedseltuinen zijn, die wellicht omgegooid kunnen worden naar de sociale variant. Ook deze tuinen moeten in 2027 volledig in werking zijn. Tot die tijd kunnen mensen terecht bij een van de andere acht al bestaande tuinen in Nederland.