Door: Ralph Janssen
Foto door: Onno Gieszen
De kabinetsformatie zit er bijna op en dat betekent dat de nieuwe ministers zeer binnenkort aangewezen zullen worden. Wie wordt de nieuwe minister van Economische Zaken en wat gaat deze minister doen voor de economische situatie in Groningen?
Partijleiders Rob Jetten (D66), Dilan Yesilgöz (VVD) en Henri Bontenbal (CDA) verschenen op dinsdagavond vrolijk voor de camera’s van de pers in het formatiegebied van de Tweede Kamer. Ze maakten bekend het eens te zijn over hun samenwerking in een nieuw minderheidskabinet. Inmiddels zijn ook de fracties in de Tweede Kamer het eens over hun regeerakkoord, dat vrijdag gepresenteerd zal worden. De partijen stevenen af op een relatief korte formatie.
Duur kabinetsformaties in dagen (klik hier voor de interactieve visualisatie)
Vier fases
Er moeten tijdens een kabinetsformatie vier vragen worden beantwoord, vertelt politicoloog Rick van Well van de Rijksuniversiteit Groningen. “De eerste is welke partijen willen uitmaken van een nieuwe regeringscoalitie. Vervolgens welk programma het nieuwe kabinet moet uitvoeren.” Vervolgens: “Hoe worden de taken van de ministers verdeeld?” En tenslotte de vraag: ‘Welke personen gaan die portefeuilles bekleden?’”
Op dit moment is fase twee bijna afgerond. Van Well is benieuwd of de ministersposten al verdeeld zijn tussen de partijen, al staat dat meestal niet in een regeerakkoord geschreven, zegt hij. “Maar in de praktijk blijkt dat onderhandelaars die portefeuilleverdeling ook al in deze fase met elkaar bespreken.”
Portefeuilleverdeling
In het aanstaande kabinet zullen de meeste ministers van D66 zijn, gevolgd door VVD en CDA, naar verhouding van het aantal zetels in de Tweede Kamer, zegt Van Well. Waarschijnlijk kiezen de partijen om beurten voor een post, waarbij wel rekening wordt gehouden met onderwerpen die als belangrijk worden gezien door de partijen. Als verdeeld is welke post ingevuld wordt door welke partij, is het vervolgens aan de partijen om ministers en staatssecretarissen aan te wijzen.
Kanshebbers
De nieuwe minister van Economische Zaken is moeilijk te voorspellen, stelt Van Well. Een VVD-minister is logisch, omdat de partij zich graag profileert op dit onderwerp. De huidige demissionaire minister op die plek is Vincent Karremans van de VVD, maar Van Well ziet hem ook wel als nieuwe fractievoorzitter als opvolger van Dilan Yesilgöz, die op haar beurt mogelijk het kabinet in zal gaan. Economische Zaken-woordvoerder in de Tweede Kamer, Claire Martens, heeft volgens de politicoloog wellicht te weinig ervaring. Van Well verwijst naar zijn collega uit Leiden, Simon Otjes. De universitair hoofddocent Nederlandse politiek deelt graag voorspellingen over bijvoorbeeld de nieuwe bewindspersonen. Opvallend genoeg voorspelt hij Hans Vijlbrief (D66) als kanshebber. Vijlbrief speelde als staatssecretaris van Economische Zaken tussen 2022 en 2024 een belangrijke rol in de stop van de Groningse aardgaswinning.
Kwaliteiten
De nieuwe minister moet wel aan een aantal kwaliteiten voldoen. Dit stelt politicoloog Bram Joanknecht, die meer dan duizend politici trainde op het gebied van debattechnieken en overtuigingskracht. Inhoudelijke kennis is een belangrijke eerste voorwaarde. De aanstaande minister hoeft volgens zowel Joanknecht als Van Well niet per se een economische achtergrond te hebben, maar moet wel weten welke rol de overheid speelt in de economie. Daarnaast is goed leiderschap belangrijk, benadrukt Joanknecht. “Dus dat je mensen kunt inspireren en mensen kunt aansturen.” Ook is het van belang dat een minister zijn boodschap begrijpelijk kan overbrengen aan burgers en zijn beleid kan verdedigen aan de kamer. Een minister van Economische Zaken moet een afweging maken tussen commerciële belangen en de lange termijn.
Groningen
Leendert van der Laan was in 2003 medeoprichter van de Partij vóór het Noorden. Hij was statenlid in de provincie Groningen van 2019 tot 2023 en zit inmiddels in de gemeenteraad van Groningen. Hij heeft niet al te veel hoop voor de nieuwe regeerperiode in Den Haag. De fractievoorzitter noemt de gaswinning en de afgekondigde Lelylijn als voorbeelden waarin Den Haag het Noorden in de steek heeft gelaten. Welke partij de nieuwe minister van Economische Zaken gaat leveren, maakt volgens hem niet zoveel uit. “Als het puntje bij paaltje komt en of dat nou een links kabinet of een rechts kabinet is, ze komen gewoon hun beloftes niet na richting Noord-Nederland.”
Nij Begun
Wel is Van der Laan gecharmeerd van oud-staatssecretaris Vijlbrief, die wordt genoemd als mogelijke nieuwe minister. “Hij heeft voor Groningen wel veel betekend als D66-staatssecretaris.”In april 2023 presenteerde het kabinet een pakket aan herstelmaatregelen onder de naam ‘Nij Begun’ voor de getroffen aardbevingsregio Groningen en Noord-Drenthe. Den Haag stuurt de komende decennia miljarden naar de regio. Toch is dat niet genoeg, vindt Van der Laan. “Je moet wel oppassen dat het dan niet een sigaar uit eigen doos wordt”, zegt hij. De politicus doelt op de verwachting dat andere subsidies uitblijven door de focus op Nij Begun. Wat voor zowel het Noorden als het hele land geldt, zegt politicoloog Joanknecht: de nieuwe minister van Economische Zaken moet iemand zijn “die het verschil gaat maken”.