In de documentaire Niet lekker in m’n vel gaat Anniek Hagedorn met transgenderpersonen in gesprek over genderdysforie, hun transitie, of hun keuze om hier tóch van af te zien. De documentaire is te zien tijdens de Graduation Show 2023 van de Groningse kunstacademie Minerva.
“Ik ben blij dat ik je mag leren kennen voor wie je echt bent,” zegt de vrouw buiten beeld tegen de man, emoties zijn duidelijk hoorbaar in haar stem. Ze legt haar hand liefdevol op zijn wang, de man kijkt haar aan met een warme blik en lacht. Moeder en zoon lijken beiden even vergeten te zijn dat dit openhartige moment opgenomen wordt met een kleine handcamera. Achteraf kijkt Hagedorn met een warm gevoel terug op het moment tussen Vincent en zijn moeder. Deze scène uit de documentaire heeft veel indruk op haar gemaakt. “Ik vond het mooi om te zien dat zij zo’n band hebben met z’n tweetjes, dat zij zoveel met elkaar delen,” vertelt ze. “Zijn moeder vond dat hij het zelf onder ogen moest komen en na 38 jaar mocht het eindelijk.” Op 36 jarige leeftijd kwam Vincent namelijk uit de kast als transgender.
In de documentaire Niet lekker in m’n vel introduceert kunstdocente en documentairemaker Hagedorn het thema genderdysforie, een term die refereert naar het gevoel van ongemak dat een persoon kan ervaren vanwege een mismatch tussen hun biologische sekse en genderidentiteit. Ze interviewde drie transgenderpersonen over hun verhaal, gaat in gesprek met artsen van de genderpoli en neemt haar publiek mee in haar eigen proces om het onderwerp beter te begrijpen. De documentaire is te zien als onderdeel van de eindexpositie van 140 afgestudeerde kunstenaars, vormgevers, docenten van Academie Minerva en masterstudenten van het Frank Mohr Instituut. Graduation Show 2023 vindt plaats op erfgoedpark De Toekomst te Scheemda van zaterdag 17 juni tot donderdag 22 juni 2023.
Klik op de pijltjes rechtsonder om de interactieve kaart en afbeeldingen te vergroten. Klik op de sterren om een indruk te krijgen van de expositie.
Het thema genderdysforie grijpt Hagedorn aan omdat ze ziet dat er steeds vaker geweld tegen transmensen gebruikt wordt. Ze denkt dat het komt omdat er veel onbegrip is omtrent het thema. Hagedorn: “Veel mensen komen er niet mee in contact dus blijft het ver weg.” Zelf herkent ze dit ook, Vincent was de eerste met wie ze in gesprek ging over genderdysforie. Hagedorn leerde hem kennen op een huisfeestje in de zomer van 2021. Ze raakten direct aan de praat. Hij vertelde dat hij in transitie wilde van man naar vrouw; zij wilde dat vastleggen met haar fotocamera. Later belde hij haar met het bericht dat hij toch af zag van de transitie. Dit riep vragen op bij Hagedorn: “Ik dacht, waarom zou je dat niet doen? Je had gezegd dat het je blijer zou maken dus waarom zou je het niet doen? Ik had het idee dat hij niet goed ondersteund werd en ik dacht, als dit het is voor transmensen, maken ze dan wel weloverwogen keuzes?”
| Voor mensen met genderdysforie kan het voelen alsof je niet in het juiste lichaam zit of niet past bij de verwachtingen van de maatschappij over hoe je je als jongen of meisje moet gedragen. Het proces van gendertransitie kan verschillende vormen aannemen. Sommige mensen willen graag hun uiterlijk veranderen, zoals hun naam, kleding en hoe ze eruitzien, om beter bij hun innerlijke gevoel van geslacht te passen. Anderen willen misschien ook medische behandelingen zoals hormonen of operaties om hun lichaam te veranderen. Transgender is een parapluterm voor iedereen die niet cis is, dus het is veel breder dan alleen iemand die in geslachtstransitie gaat. Het is belangrijk om te begrijpen dat genderdysforie echt is en dat mensen die het ervaren serieus genomen moeten worden. Het is geen fase of een keuze, maar eerder een diep innerlijk gevoel van identiteit dat niet overeenkomt met het geslacht dat bij de geboorte is toegewezen. |
Om meer inzicht te krijgen in het onderwerp, gaat Hagedorn in gesprek met artsen van de genderpoli en spreekt ze met Vincent, Tim, Roos en een anonieme transman over hun keuze om in transitie te gaan. Of, in het geval van Vincent, om toch van af te zien van het transitieproces. In de documentaire vertelt hij dat hij niet goed ondersteund is tijdens het proces, te snel aan de hormonen mocht, en daarom toch besloten heeft om af te zien van de transitie. Het voelde te snel, alsof hij de keuze te makkelijk gemaakt had. Toch sluit hij niet uit later mogelijk toch alsnog in transitie te gaan: “Je mag je plan altijd herzien. Niets staat vast in je leven,” vertelt hij in de documentaire. Het verhaal van Vincent wordt gevolgd door meer gesprekken met transmensen, waardoor Hagedorn ziet dat verhalen van transpersonen erg van elkaar verschillen. “Door het gesprek aan te gaan met mensen die wel in transitie gegaan zijn, zag ik dat Vincent slechts een van de verhalen was,” vertelt ze.
Hagedorn vindt het heel mooi dat de transmensen hun persoonlijke verhalen zo open met haar wilden bespreken en dat ze het ook willen delen met anderen. “Ik ben een open boek,” had Vincent gezegd. Door in de documentaire het onderwerp te benaderen vanuit de persoonlijke perspectieven, wil Hagedorn op een laagdrempelige manier het gesprek over het thema starten. “En dat is het ding: er moet over gepraat worden en er moet over gediscussieerd worden,” zegt ze, “en er mogen verschillende standpunten zijn.” Ze ziet tijdens de expositie dat haar stellage al veel mensen uitnodigt om samen over het onderwerp te praten.
Hagedorn kijkt met een fijn gevoel terug op de documentaire en het maakproces. “Ik vond het heel mooi dat ze zich zo kwetsbaar hebben opgesteld.” Daarnaast hoopt ze dat het ook iets kan betekenen voor transgemeenschap. “Ik hoop transmensen hiermee te kunnen ondersteunen, een soort ally-idee,” vertelt ze. Hagedorn heeft het gevoel dat ze zelf ook gegroeid is. “Ik heb ook meer empathie voor dingen die ik niet begrijp. In plaats van dat ik me daartegen verzet, wil ik er meer over weten en ga ik me inlezen erover.” Ze hoopt dan ook anderen iets bij te kunnen brengen om hen te inspireren om ook meer te weten te komen over genderdysforie.
Tijdens de Graduation Show 2023 dient het oude fabrieksgebouw in Scheemda als indrukwekkend decor. In de kleine zaal verstopt achter de coffee corner van de voormalig strokartonfabriek staan vier grijs geschilderd multiplex panelen, beamers en stoelen zorgvuldig gepositioneerd. Hagedorn kijkt trots om zich heen, dit is háár stukje van de expositie. Op de geïmproviseerde schermen worden delen van de documentaire afgespeeld, waar ze het afgelopen half jaar aan gewerkt heeft. De schermen tonen beelden van echte momenten met rauwe emoties en persoonlijke verhalen. De ondertiteling volgt wat de gezichten op de schermen zeggen. Nieuwsgierige bezoekers blijven staan en kijken aandachtig. De koptelefoon wordt opgezet en er wordt geluisterd naar wat er verteld wordt. Het gesprek over genderdysforie kan beginnen.
De documentaire is binnenkort volledig te zien op YouTube.
Door Veerle Croonen