GRONINGEN – Jongeren maken minder gebruik van traditionele media. In plaats daarvan kijken ze op sociale media en daar is de kwaliteit van journalistiek niet altijd even hoog. “Dat die ontwikkeling zo hard gaat, is wel een reden voor zorg.”

Auteur: Julianne Veltman

TikTok, Snapchat en Instagram. Jongeren halen steeds vaker hun nieuws van deze sociale media platformen waar ze ook checken hoe het met hun vrienden gaat of wat bekende mensen aan het doen zijn. Daarnaast gebruiken jongeren steeds minder traditionele media zoals de televisie, krant en radio.

Onderzoekers van het Commissariaat voor de Media maken zich hier zorgen over en slaan alarm. Dit meldden zij in de Mediamonitor 2023 die zij dinsdag 31 oktober publiceerden. Ze zijn namelijk bang dat jongeren zo onvoldoende in aanraking komen met kwaliteitsnieuws en professionele journalistiek zoals die van de NOS of de Volkskrant.

“Dit is namelijk essentieel om een eigen mening te vormen,” aldus Janet Slabbekoorn. “En dat is weer fundamenteel voor de democratie.” Slabbekoorn is een van de experts die het onderzoek uitvoerde voor de Mediamonitor 2023.

De ontwikkeling dat jongeren onvoldoende in aanraking komen met professionele journalistiek is niet nieuw maar wordt wel steeds duidelijker, legt Slabbekoorn uit. “Maar dat die ontwikkeling zo hard gaat, is wel een reden voor zorg.”

Het Commissariaat voor de media is een onafhankelijke toezichthouder op audiovisuele media. “Bij het Commissariaat staan we ervoor dat mensen in aanraking komen met betrouwbare en onafhankelijke informatie,” vertelt Janet Slabbekoorn.

Welk medium jongeren kiezen om nieuws te verkrijgen, is volgens Slabbekoorn niet het probleem. “Als dat via sociale media gebeurt, dan kan dat natuurlijk ook,” stelt ze. “Omdat professionele nieuwsorganisaties ook daar hun nieuws delen.”

Wat wel zorgelijk is, is dat niet al het nieuws dat op sociale media gedeeld wordt van professionele nieuwsorganisaties is en dus niet als kwaliteitsmedia geldt. Van kwaliteitsmedia valt er te achterhalen of hun nieuws door opgeleide journalisten wordt gemaakt, legt de onderzoeker uit. Bij sommige Instagram nieuws kanalen, zoals Cestmocro, kom je dat soms heel moeilijk of niet te weten. Cestmocro is een kanaal met 1 miljoen volgers, waarvan veel jongeren, en bleek al eerder naast nieuws ook misinformatie te verspreiden.

Maar dat jongeren liever sociale media gebruiken dan traditionele media, begrijpt Slabbekoorn wel. “Sociale media zijn, in vergelijking tot traditionele media, veel toegankelijker,” vertelt ze. “De berichten zijn kort en bondig, de toegang tot informatie is vaak gratis en iedereen heeft tegenwoordig zijn telefoon binnen handbereik.”

Het is daarom belangrijk dat jongeren kritisch zijn over de informatie die ze tegenkomen. Daarentegen laat onderzoek zien dat jongeren denken ‘nieuwswijzer’ te zijn dan dat ze daadwerkelijk zijn. Dat staat in het rapport “Nieuwsgedrag van jongeren” dat is uitgevoerd door het Journalismlab. “Dit betekent dat ze op de hoogte zijn van desinformatie en denken dat ze daar doorheen kunnen prikken, maar dat is dus niet zo,” aldus Yael de Haan die aan het onderzoek meewerkte. De Haan is lector Kwaliteitsjournalistiek in Digitale Transitie aan de Hogeschool Utrecht en bijzonder hoogleraar Lokale Publieke Omroep aan de Rijksuniversiteit van Groningen.

Aan de andere kant ziet de Haan ook waar het wél goed gaat in het mediagebruik van jongeren. Ze raadplegen namelijk veel verschillende bronnen om zo een idee te krijgen wat er speelt en een mening te vormen. “Maar dat maakt het ook gecompliceerder,” geeft ze toe. “Het vraagt namelijk veel meer van hen omdat ze alles zelf aan elkaar moet breien.”

Hoe jongeren weer meer in contact kunnen komen met kwaliteitsjournalistiek is voor de onderzoeker Slabbekoorn nog een pittig vraagstuk. Abonnementen voor de TV of krant en online paywalls maken het namelijk een stuk lastiger voor jongeren om in aanraking te komen met professionele journalistiek. “Eerst moeten we er maar eens achter komen waar jongeren op sociale media nou precies mee in aanraking komen,” aldus Slabbekoorn.