De spreeuw doet het in de provincie Groningen beter dan in de rest van het land. Dat blijkt uit de uitslag van de Nationale Tuinvogeltelling 2024 van afgelopen weekend. Deze vogelsoort, sinds 2018 al niet meer zichtbaar in de landelijke top 10, staat in Groningen dit jaar op plaats zes van meest gespotte vogels. “De rijke kleigrond, waar Groningen bekend om staat, zorgt voor genoeg voedsel”, zegt vogelexpert Joost van Bruggen.

Cederic Eising 30 januari 2024

De 25-jarige Koen van Heerde laat zien waar hij zaterdag samen met zijn huisgenoot achter zijn raampje zat. Gewapend met een kop thee en een oude chocoladeletter deed hij mee aan de Nationale Tuinvogeltelling 2024. Ondanks zijn tuin van drie bij drie en een totaal gebrek aan groen wist hij toch enkele vogelsoorten te tellen. “Ik had van tevoren wat muesli uitgestrooid over de stenen, in de hoop dat er wat op af zou komen.” Wat hij gezien had? “Een groepje huismussen, één merel en één ekster, maar dat vind ik prima.”

De student International Business doet sinds het begin van de coronaperiode mee aan de jaarlijkse tuinvogeltelling. Hij heeft het van zijn vader meegekregen, die thuis ook klaar zat dit weekend. “Mijn ouders hebben gewoon een groene tuin in Twello, dus m’n vader heeft veel meer gezien dan ik. Onder andere een grote bonte specht.” Dit was de eerste keer dat een huisgenoot met hem mee wilde doen. “Hij vond het drie keer niks. Snap ik wel met onze tuin.”

Koen is niet de enige die afgelopen weekend meedeed aan de vogeltelling. Aan deze 22^e editie, georganiseerd door Vogelbescherming Nederland, deden 113.976 vogelaars mee, die gezamenlijk 1.606.415 vogels telden. Het doel van dit burgeronderzoek is het in kaart brengen van de Nederlandse tuinvogels in de winter, om deze vogels vervolgens beter te kunnen beschermen. Vrijdag, zaterdag of zondag telden de deelnemers allemaal één keer een half uur alle vogels in hun tuinen. Hun waarnemingen worden niet alleen landelijk verzameld, maar ook per gebied. Zo kun je verschillen zien tussen de landelijke top 10 en bijvoorbeeld de top 10 in de provincie Groningen.

De Groningse uitslag wijkt een beetje af van de landelijke. De kauw en de Turkse tortel vallen in de provincie Groningen buiten de top 10, terwijl de houtduif en de spreeuw de lijst wel gehaald hebben. Vooral de aanwezigheid van de spreeuw in de Groningse top 10 is opvallend. Al sinds 2018 is deze namelijk niet meer zichtbaar in de landelijke top 10, omdat het slecht gaat met de soort.

“Dat komt door de intensivering van de landbouw,” stelt Joost van Bruggen van Sovon Vogelonderzoek Nederland. “Daardoor gaat het grondwaterpeil naar beneden en wordt de korst droog. Met hun korte snaveltjes komen de spreeuwen daardoor niet meer diep genoeg bij de larven en insecten. Hierdoor heerst een voedseltekort.”

Een woordvoerder van de Vogelbescherming Nederland beaamt deze uitspraken. “Het aantal spreeuwen in ons land neemt al jaren af. Vanwege intensivering in de landbouw is er een gebrek aan voedsel. Hierdoor overleven veel jonge vogels hun eerste jaar niet.” Dit is ook de reden dat de Vogelbescherming de spreeuw heeft opgenomen op de Oranje lijst van vogelsoorten. “Deze lijst dient als een waarschuwingslijst. De vogels die hierop staan hebben speciale aandacht nodig, omdat ze anders op de rode lijst dreigen te komen.” Op de rode lijst staan vogels die uit Nederland zijn verdwenen of gevaar lopen te verdwijnen.

Volgens van Bruggen is het mooi om te zien dat de spreeuw nog wel geteld wordt in Groningen. Hij begrijpt dit wel: “Groningen is in Nederland de beste plek voor de spreeuw. De provincie is dunbevolkt, waardoor er veel rust is, waar de spreeuw van houdt. Daarnaast zijn spreeuwen gecharmeerd van graslanden en akkerbouw en slapen ze graag in rietvelden. Aan alle drie is in Groningen geen gebrek. De rijke kleigrond, waar Groningen bekend om staat, zorgt voor genoeg voedsel.”

“Die combinatie is ook zichtbaar in andere provincies waar de spreeuw het nog aardig doet,” vertelt van Bruggen. “In Friesland, Noord-Holland, Flevoland en Zeeland is ook voldoende rust, grasland en riet.” Dat zijn ook precies de provincies waar de spreeuw nog wel kan aanklampen in de top 10 meest getelde vogels. “Laten we hopen dat de soort zich daar ook kan blijven handhaven.”

Louis van Oort is projectbegeleider van Beleef de Lente, een website van de Vogelbescherming waar je tussen 1 maart en 1 juli met webcams live kan kijken naar verschillende vogels in hun nest. Hij is via de Vogelbescherming betrokken bij de Nationale Tuinvogeltelling. “Ik ben blij dat de spreeuw in ieder geval nog volop geteld wordt in de provincie Groningen. Spreeuwen hebben het al decennialang zwaar in Nederland.”

“2014 werd door de Vogelbescherming zelfs uitgeroepen tot het Jaar van de Spreeuw,” vertelt Van Oort. “Ondanks de inspanningen van dat jaar ging het zo slecht met de spreeuw, dat de Vogelbescherming genoodzaakt was om 2015 ook uit te roepen tot Jaar van de Spreeuw. Nog steeds gaan de aantallen achteruit, dus het is goed om te zien dat de spreeuw op plek zes staat.”

Vogelliefhebber Koen doet volgend jaar ook gewoon weer mee. De spreeuw heeft hij deze editie niet gezien. “Ik zal er volgend jaar wel extra op letten. Dat ie in onze provincie nog wel regelmatig in de tuinen voorkomt is natuurlijk mooi. Misschien moet ik maar eens verhuizen naar een plekje met wat meer groen. Dan maak ik meer kans.”