Een trainer van KNGF met een hond in opleiding / KNGF Geleidehonden
Auteur: Joran Swart
Nederland telt de laatste jaren steeds meer blindengeleidehonden. Door de coronapandemie kwam de groei even stil te liggen, maar sinds de tweede helft van 2022 is het herstel weer ingezet. “De vraag wordt steeds groter en mensen weten ons ook steeds beter te vinden”, zegt Martine Muizelaar van Het Koninklijk Nederlands Geleidehonden Fonds (KNGF Geleidehonden).
Onder het genot van een stralende lentezon stappen de 22-jarige Nynke van der Wal en haar blindengeleidehond Froukje op vrijdagmiddag uit de trein die hen zojuist vanuit Buitenpost naar Groningen heeft gebracht. Ondanks haar visuele beperking loopt Nynke vastberaden over het perron van spoor 5, terwijl haar zwarte labrador haar ondertussen met zelfverzekerde tred door de menigte naar het uitcheckpoortje leidt.
Even later, terwijl ze geniet van een strawberry frappuccino, deelt Nynke haar verhaal. “Ik ben blind geboren en moest vertrouwen op familie en vrienden. Ik ging nooit alleen de straat op, want ik heb een hekel om met een stok te lopen. Dan krijg je heel veel prikkels, omdat je met die stok alles voelt. Daar werd ik heel moe van”, aldus Nynke. Toen ze op 16-jarige leeftijd vanuit Het Koninklijk Nederlands Geleidehonden Fonds (KNGF) werd gekoppeld aan Froukje, veranderde haar leven dan ook compleet. “Door Froukje ben ik veel zelfstandiger geworden.”
KNGF
Nynke en Froukje zijn niet de enige succesvolle combinatie in Nederland. Jaarlijks leidt KNGF zo’n honderd honden op tot blindengeleidenhond. Daarnaast zet het zich ook in om mensen meer mobiliteit en onafhankelijkheid te bieden door de inzet van speciaal opgeleide honden. Zo leidt KNGF naast blindengeleidehonden ook assistentiehonden voor mensen met een beperking of PTSS op. Inmiddels is het aantal actieve teams van hond en baas de afgelopen jaren gegroeid tot 718, waarvan 496 blindengeleidehonden. “We zijn groeiende”, zegt Martine Muizelaar van KNGF. “De vraag wordt steeds groter en mensen weten ons steeds beter te vinden.”
Hoewel het aantal actieve teams de laatste jaren is gestegen, zijn de wachtlijsten voor een hulphond nog steeds erg lang. KNGF wil die graag verkorten door meer honden en therapeuten op te leiden, maar dat kost een hoop geld. Zo zijn de totale kosten van één hulphond, van opleiding tot aan pensioen bijvoorbeeld al zo’n 43.000 euro. Daarbij is KNGF vooral afhankelijk van giften en sponsoren.
Bovendien zorgde ook de coronapandemie voor een kink in de kabel. “Het internationale fokprogramma kwam door de pandemie stil te liggen”, vertelt Muizelaar. “Dit zorgde voor een domino-effect; minder honden gingen naar pleeggezinnen, minder honden volgden de opleiding en daarom konden er minder honden aan een nieuw baasje worden gekoppeld.”
Toch is het wel belangrijk dat de komende jaren de wachttijden worden verkort. Zo gaat Froukje over twee jaar met pensioen, en dus zou Nynke zomaar een tijdje zonder hond kunnen zitten. “Als zij nu iets krijgt waardoor zij niet door kan, dan heb ik dat te accepteren en moet ik wachten op een nieuwe hond. Ik ken een man, die heeft twee jaar op een nieuwe hond moeten wachten. Die kwam helemaal niet meer buiten.”
Grafiek met cijfers van KNGF sinds 2003Pleeggezin
Een andere manier om de wachttijden te verkorten is het aantal puppypleeggezinnen te vergroten. Voor het opleiden van een hond heeft KNGF een carrièreplan ontwikkeld. Zo worden pups van fokhonden van KNGF na zeven á acht weken ondergebracht bij pleeggezinnen. Deze vrijwilligers onderhouden regelmatig contact met KNGF, terwijl de hond groeit en leert tot hij op 14 maanden oud genoeg is om naar de geleidehondenschool te gaan.
De familie Swart uit Zeewolde was jarenlang zo’n pleeggezin voor pups. “Het werd aan ons gevraagd”, zegt moeder Marianne. “Dat vonden we direct heel leuk en onze dochter zeurde al een aantal jaren om een hond. Je doet tegelijkertijd ook nog iets goeds voor de maatschappij, dus het kwam allemaal mooi samen.”
Tot driemaal toe kreeg het gezin een jonge hond toegewezen. Een jaar lang wordt de viervoeter opgevoed en getraind. “In huis was vooral het commando ‘mand’ heel belangrijk. Dan leert een hond dat hij niet zomaar ergens kan liggen, want dat kan natuurlijk niet met iemand die slechtziend is”, vertelt Marianne.
Na een jaar hard trainen vertrekt de hond vervolgens naar de geleidehondenschool. Dat betekent ook dat het pleeggezin weer afscheid moet nemen van hun hond. “Dat was niet altijd makkelijk”, zegt dochter Jolyne. Toch bleef het gemis niet lang hangen. “Ik vond het eigenlijk alleen maar leuk dat we steeds weer een puppy hadden.”
Infographic over het leven van een pup in een pleeggezin
Geleidehondenschool
Op de geleidehondenschool ondergaat de hond vervolgtrainingen, waarbij hij gehoorzaamheid, oriëntatie en specifieke commando’s leert om zijn toekomstige blinde of slechtziende baas veilig door allerlei situaties te loodsen. “We hebben een oefenterrein bij de school en deze simuleert een stedelijke omgeving. Hier leert de hond hoe hij veilig kan navigeren en reageren op verschillende situaties”, zegt Muizelaar.
Als de geleidehonden hun opleiding hebben afgerond zijn er verschillende carrièrepaden mogelijk. De één wordt blindengeleidehond, terwijl de ander juist meer geschikt blijkt voor het vak als assistentiehond voor iemand in een rolstoel, of voor een veteraan met PTTS. Toch zijn er ook honden die ter adoptie worden aangeboden als ze de opleiding verlaten. Dit zijn vaak honden die belangrijke aandachtspunten hebben in gedrag of op medisch vlak.
Voordat een hond vervolgens aan een baasje wordt gekoppeld, wennen de twee eerst een aantal weken aan elkaar bij de school. Het nieuwe baasje krijgt daar een eigen kamer en moet de hele tijd samen zijn met de hond zodat ze vlug aan elkaar gewend raken.
Bij het koppelen wordt door een trainer van KNGF naar verschillende factoren gekeken. “Allereerst nemen we een intake af”, aldus Muizelaar. “Hierin staan bijvoorbeeld vragen over voorkeurswensen van een hond. Maar we kijken ook naar het looptempo en of de karakters van een hond en baasje bij elkaar passen.”
Daarnaast wordt ook gekeken naar wat de hond allemaal kan en wat nodig is in het leven van het baasje. “Eigenlijk is het niet normaal wat een hond allemaal kan. Soms hebben we wel eens een wake-up-call dat het heel bijzonder is. Mensen krijgen een heel ander leven door de hond”, zegt Muizelaar.
Zenuwachtig
Een klein meisje hurkt zich ondertussen om Froukje te aaien, wat alleen is toegestaan als het tuigje af is. De zwarte labrador kijkt niet op of om en geniet van haar rust in het koffietentje op het station in Groningen. Normaal gesproken maakt Froukje zich drukker in de grote stad. “Froukje is niet echt een stadshond”, zegt Nynke. “Ze is snel overprikkeld en is daardoor snel zenuwachtig in de drukte. Daar word ik ook weer zenuwachtig van en dus maken we elkaar onzeker.”
Mede door dit soort verhalen is het van belang dat KNGF contact onderhoudt met de baasjes. “Onze instructeurs brachten het afgelopen jaar 861 nazorgbezoeken aan actieve combinaties van baas en hond”, aldus Muizelaar. “Bij zo’n verhaal als dat van Nynke zorgen we voor een mobiliteitstraining voor de hond en komt een trainer een dagje meekijken hoe de hond zich gedraagt. Daarmee proberen we het te verbeteren.”
Impact
KNGF onderzocht in 2022 de impact van de opgeleide honden op het leven van haar cliënten. “Alle cliënten gaven aan dat de kwaliteit van leven met hond ruim is verbeterd ten opzichte van het leven zonder hond. Daarnaast voelen cliënten zich met een hulphond zelfstandiger en zijn ze beter in staat om sociale contacten te onderhouden en aan te gaan”, vertelt Muizelaar. De werkneemster van KNGF heeft het syndroom van Usher, waarbij je doof en slechtziend wordt en heeft daardoor zelf ook een blindengeleidehond.
“Vroeger viel ik heel vaak. Ik had altijd blauwe knieën en enkels. Sinds ik de hond heb val ik nooit meer. Daarnaast wordt mijn wereld echt vergroot. Ik durf er weer op uit en dat is heel belangrijk”, zegt Muizelaar. Ook het leven van Nynke veranderde enorm met de komst van haar hond. “Zonder Froukje was ik bijvoorbeeld niet gaan studeren. Dan had ik de hele dag met iemand mee moeten lopen. Ik zou me echt geen leven meer voor kunnen stellen zonder hond. Dan zou ik echt alleen maar in een hoekje gaan zitten en niet meer naar buiten gaan.”
Zonder hond zou Nynke ook niet kunnen deelnemen aan feestjes van haar studentenvereniging. Maar bij haar dispuut leggen ze Froukje graag in de watten. “Ze vinden het heel leuk”, vertelt Nynke. “Froukje is echt de mascotte van de vereniging. Iedereen bij ons dispuut krijgt een roze bloem opgespeld, dat is een beetje ons dispuutteken. Froukje krijgt dan altijd een roze bloem op haar halsband. Ze hoort er helemaal bij.”
Lekker makkelijk
Ondertussen dringt de tijd en wordt het bijna weer tijd om richting de trein te vertrekken. Ondanks haar visuele beperking is Nynke handig met haar telefoon aan het swipen om erachter te komen vanaf welk spoor haar trein vertrekt. Terwijl haar vingers vluchtig over het scherm bewegen, houdt de Friezin haar telefoon dicht bij haar oor. Met behulp van voice-overs vindt ze de NS-app en binnen een handvol seconden roept Nynke dat ze wederom naar spoor 5 moet vertrekken. “Dat is lekker makkelijk. Dan weet Froukje de weg ook nog.”
Na een halfuurtje rusten moet Froukje weer aan het werk. Nynke doet het tuigje weer om en het tweetal loopt zelfverzekerd naar het perron, waar Froukje het incheckpoortje probleemloos weet te vinden. ‘Piep, piep.’ Alleen nog iemand vragen of er een plekje vrij is en dan kan Nynke weer zelfstandig naar huis.