Auteur: Casper Jager

Met de gemiddeld 8,9 uur die we per dag op ons zitvlees doorbrengen is het Nederland voor het zoveelste jaar op rij gelukt: we zijn Europees kampioen zitten. Onverstandig, benadrukken experts, want te veel zitten is slecht voor je en zou ernstige gezondheidsklachten veroorzaken.

“Met Lennart Wierda,” schalt het door de nieuwsroom, de gedeelde studieruimte van de Master journalistiek aan de Rijksuniversiteit Groningen. Als Lennart Wierda (25) niet aan het bellen is, en dat is hij meestal, dan zit hij druk te typen, kromgebogen achter het beeldscherm van zijn laptop.

En dat zitten, dat is het hem nou juist. Door zijn sedentaire levensstijl heeft de 25 jarige student fysieke klachten ontwikkeld in nek en rug, waar hij zelfs voor naar de fysiotherapeut gaat. “Als ik heel veel zit krijg ik echt veel last van mijn rug,” vertelt hij. “Ik zit ook ver voorover gebogen met m’n nek naar voren, een beetje als een kluizenaar eigenlijk. Als ik in die houding te lang zit, na een kwartier eigenlijk al, dan krijg ik last.”

Kantoorkluizenaars
Problemen als die van Lennart komen in de nieuwsroom in Groningen vaker voor, menigeen klaagt over pijn in rug en schouders na een lange dag studeren. Dit geldt eveneens voor de auteur van dit artikel, die zich na een middag omlaag staren naar zijn beeldscherm ook af begint te vragen waar die zeurende pijn in rug en nek nou eigenlijk vandaan komt.

De ervaringen van de Groningse Masterstudenten zijn niet verrassend, maar passen binnen het beeld dat er bestaat van de lichamelijke gezondheid van mensen met een kantoorbaan. Van de Nederlanders met een kantoorbaan geeft 57 procent aan fysieke klachten te hebben of deze wel eens gehad te hebben. 36 procent heeft wel eens last van de rug, 32 van de nek en 27 van de schouders: allemaal klachten die in verband gebracht worden met langdurig zitten.

Naast deze fysieke ongemakken, kan het langdurig tijd verblijven op stoel en sofa ook ernstiger gevolgen met zich meebrengen, blijkt uit het recent verschenen rapport van de Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek (TNO). In het recent uitgekomen rapport Zitten tijdens werk 2023 stelt de organisatie dat mensen die ‘meer dan 8 uur per dag zitten en weinig bewegen 74 procent meer kans hebben op hart- en vaatziekten dan mensen die minder dan 4 uur per dag zitten en erg veel bewegen.’

Media-aandacht
Het feit dat we als Nederlanders te veel zitten is geen nieuw gegeven, al jaren wijzen wetenschappers er op dat we er niet goed mee bezig zijn. Sommigen spreken zelfs van een pandemic of physical inactivity.  

Een pandemie van te weinig bewegen klinkt misschien overdreven, maar de cijfers liegen er niet om. Volgens het TNO zou langdurig zitten samen gaan met het risico op vroegtijdig overlijden, wederom in vergelijking met mensen die minder dan 4 uur per dag zitten. En alsof dat nog niet schokkend genoeg is, zijn er volgens het TNO, ook ‘sterke aanwijzingen’ dat ‘langdurig zitten de kans verhoogt op het krijgen van diabetes type II, depressieve klachten en sommige vormen van kanker.’

En dat zitten zo erg is, is ook niet onbekend, blijkt uit de veelvuldige media-aandacht die aan dit onderwerp besteed is. Twee jaar geleden waren het nog de mensen van nosop3 die met de subtiele titel ‘we zitten dood te gaan’ ons fijntjes herinnerden aan de  nadelen van ons zittende bestaan.

Recenter was het Arjen Lubach die in de avondshow de tijd nam om te vieren dat we Europees kampioen zitten zijn geworden en daarbij de waslijst van negatieve gevolgen van ons zitgedrag er nog maar weer eens instampte.

Ondanks ontelbare initiatieven om de Nederlander van zijn stoel te krijgen, blijven we stug doorzitten. Vooral de jongeren, juist de groep die nog het meest beweeglijk zou moeten zijn, bevindt zich het grootste deel van de dag op het achterwerk; Nederlandse jongeren van 12 tot 18 jaar zitten gemiddeld 10,6 uur per dag!

Echte harde bewijzen voor het waaróm van ons extreme zitgedrag zijn er niet, al opperde de verslavingsarts Robert de Graaf in een recent verschenen artikel van RTL-nieuws een bijzondere hypothese. Volgens hem moeten we zitten zien als een verslaving: “Je wordt verslaafd gemaakt aan de luie stoel, met alle gevolgen van dien. Je kan het vergelijken met cocaïne: dat geef je toch ook niet aan iedereen?” vraagt de arts zich in het artikel af.

Hoewel deze verklaring op een zekere manier hout snijdt, is er in hetzelfde artikel al kritiek op de stelling van de Graaf. Verslavingsarts Jelmer Weijs vindt bijvoorbeeld dat we voorzichtiger met de term ‘verslaving’ om moeten springen en is bang dat de term aan waarde verliest als we het op deze manier op allerlei scenario’s toepassen.

Toch blijft één ding zeker, verslaving of niet, dat vele zitten, daar moeten we vanaf.   

Verkrampte spieren
Negen uur zitten op een dag, dat is te veel, vindt ook fysiotherapeute Moniek Schuurman. “Je lichaam houdt van afwisseling, je spieren zijn het liefst constant bezig in andere patronen. Het is volgens Schuurman niet alleen problematisch dat mensen zo veel op een dag zitten, maar met name dat dit lange aaneengesloten periodes zijn, waarin mensen niet van houding wisselen. “Op het moment dat je zit, zit je ook vaak stil. Je lichaam gaat in dezelfde houding zitten, waardoor je spieren verkrampen,” vertelt ze.  

Op haar werk krijgt de fysiotherapeute dan ook geregeld mensen binnen die problemen hebben ontwikkeld die volgens haar indirect te linken zijn aan te veel zitten. Het zijn voornamelijk mensen met een zittend beroep, die bij haar langskomen met klachten aan de nek, onderrug of schouders.

Het vele zitten is al jaren een probleem in Nederland, maar volgens Schuurman zijn er wel redenen te noemen waardoor ons zitgedrag ook de laatste jaren niet is veranderd . “Veel mensen werken tegenwoordig vanuit huis, daarin is niet alles aangepast,” vertelt de fysiotherapeute. “Op kantoren zie je vaak wel zit-sta bureaus, waardoor mensen kunnen afwisselen in houdingen en dit zie je bij mensen die thuiswerken een stuk minder. Dan zie je dat ze te laag of te hoog zitten en ook te lang, waarbij ze constant in één houding zitten en dat is eigenlijk funest.”  

Naast weinig beweging op het werk, ziet Schuurman ook ruimte voor verbetering in het beweegpatroon van mensen in hun vrije tijd. “Naar mijn idee sporten mensen minder of worden ze inactiever naar mijn idee, vertelt de fysiotherapeute. “Als ik naar mijn omgeving kijk dan hoor ik vaak ‘daar heb ik geen zin in’ of ‘dan ben ik eindelijk thuis, dan heb ik geen zin meer om te sporten.’”

Stoeluren drastisch naar beneden  

“Waarom het zo slecht is dat we zo veel zitten, daar kan ik een college over vol lullen,” vertelt Yannick de Korte. Maar, uren volpraten over waarom het vele zitten ons schaadt, dat is niet de taak van de Korte: de specialist beweeggedrag bij kenniscentrum sport & bewegen houdt zich bezig met concrete manieren om ervoor te zorgen dat de uren die we spenderen op een stoel, drastisch naar beneden gaan.

“Ik vertaal wetenschappelijk onderzoek op het gebied van zit- en beweeggedrag naar praktisch toepasbare informatie voor professionals in de praktijk,” vertelt de Korte, die tijdens zijn wandeling in de middagpauze de tijd heeft genomen voor een telefonisch interview.

Volgens de beweegexpert zijn er drie hoofdpunten waarmee we kunnen zorgen dat we op het werk meer bewegen. “Eén is dat je moet nadenken over de fysieke omgeving, die moet geschikt zijn om te kunnen bewegen en misschien ook wel bewegen stimuleren. Dit klinkt heel simpel, maar dit gaat nog best vaak fout. “Als je zegt dat mensen staand moeten vergaderen, dan is het wel handig dat de vergadertafels ook omhoog kunnen,” merkt de Korte droog op.

Om te zorgen dat dit daadwerkelijk gebeurt, is het volgens de beweegexpert belangrijk dat de organisatie aangeeft open te staan voor meer bewegen op de werkvloer. Deze formele erkenning doe je bijvoorbeeld door ‘meer bewegen’ op te nemen in het beleid van de organisatie.

Tot slot, benadrukt de Korte, is het belangrijk dat je als werkgever je werknemers ook stimuleert om meer te bewegen, bijvoorbeeld met activiteiten, interventies of campagnes, die bij voorkeur ook goed aansluiten bij wat de werknemers willen. “Dat je het hebt opgenomen in je beleid, betekent niet dat werknemers uit het niets opeens meer gaan bewegen.”

Er komt natuurlijk ook een groot deel eigen verantwoordelijkheid bij kijken. Het voelt misschien prettiger om in je pauze te blijven zitten, maar met een rondje lopen doe je jezelf op de lange termijn meer plezier. Toch is dit lastig, weet Lennart Wierda, die ondanks dat hij zijn spieroefeningen voor rug en nek goed opvolgt, ook wel weer eens in de fout schiet, bijvoorbeeld als hij zit te gamen.

“Als je echt geconcentreerd bent, ga je voorovergebogen zitten met een hele ronde rug. Na een kwartier merk je dan al dat je rug pijn begint te doen. En denk je dan, weet je wat, is het verstandig om te stoppen? Ja! Ga je dan stoppen? Natuurlijk niet, want je zit in een game en die maak je af! En dan ben je nog steeds zo’n caveman voor 45 minuten en op gegeven moment lijk je een net soort grottrol, die houding heb je dan aangenomen,” vertelt hij lachend.