Door: Lennart Wierda

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu ontbond maandagochtend het oorlogskabinet. Hoewel deze stap volgens deskundigen vooral gericht was om extreemrechts buiten het oorlogskabinet te houden, ziet een deel van de bevolking dit als ongepast politiek spel. Israëlisch journalist Canaan Lidor: “Als er regelmatig dode Israëlische soldaten terugkeren en er ondertussen zulke politieke spelletjes worden gespeeld, dan wekt dat frustratie op.”

De ontbinding van het oorlogskabinet kwam niet als een verrassing. Vier dagen na de aanval van Hamas op 7 oktober 2023 werd dit kabinet ingesteld. Het orgaan ontstond kort nadat Benny Gantz, leider van de oppositiepartij Partij van de Nationale Eenheid, zich aansloot bij het noodkabinet van Netanyahu om een “regering van nationale eenheid’’ te vormen. Het doel was om beslissingen in de strijd tegen Hamas en Hezbollah sneller te kunnen nemen en de verantwoordelijkheid van de gang van deze strijd gezamenlijk te delen.

Gantz stapte op 9 juni dit jaar samen met vier andere ministers van zijn partij op, omdat Netanyahu geen plan voor de toekomst van Gaza had opgesteld. Slechts twee personen met stemrecht bleven over: de premier zelf en zijn minister van defensie. De vacante plekken binnen het oorlogskabinet werden vervolgens steeds feller opgeëist door Netanyahu’s coalitiegenoten, de extreemrechtse Itamar Ben-Gvir en Bezalel Smotrich. Zij vinden dat Israël de Palestijnse gebieden “vrijwillige emigratie’’ moet opleggen en vervolgens annexeren.

Strategische zet

“Die gedachtegang gaat de Israëlische premier te ver”, zegt Peter Malcontent, docent Internationale Betrekkingen aan de Universiteit Utrecht en expert in de geschiedenis van het Israëlisch-Palestijns conflict. Hij ziet de ontbinding vooral als een politieke zet om de extreemrechtse en ultranationalistische politici buitenspel te zetten: “Het is een strategische truc geweest. De ultrarechtse leden klopten sinds het vertrek van Gantz voortdurend aan de deur om toegelaten te worden. Nu kunnen zij dat niet meer.”

Door het oorlogskabinet op te heffen, hoeft de premier Ben-Gvir en Smotrich niet actief bij de militaire beslissingen te betrekken. De Israëlische krant Ha’aretz verwacht namelijk dat besluiten voortaan door een aparte groep worden genomen, bestaande uit leden die voorheen al in het oorlogskabinet zaten. Malcontent voorziet dan ook geen grote veranderingen in het beleid omtrent de Gaza-oorlog: “Netanyahu blijft nu eigenlijk de lijn volgen die hij al had uitgezet. Dat is ook internationaal handig, omdat de plannen van Ben-Gvir en Smotrich in de internationale gemeenschap not-done zouden zijn.”

Omar Dweik, promovendus aan de Universiteit Utrecht en gespecialiseerd in het Israël-Palestina conflict, schaart zich daarachter. Hij benadrukt dat de ontbinding verdeeldheid en een gebrek aan vertrouwen kenmerkt. “Netanyahu ontbindt liever het oorlogskabinet, dan dat hij met zijn eigen coalitiepartijen samenwerkt. Eigenlijk geeft het wel aan welke breuk er is in de Israëlische politiek en de eenheid daarvan”, stelt Dweik. Daarbij geeft hij aan dat tijdens de oorlog normaliter partijen achter de leider van het land gaan staan, waardoor de kans op interne spanningen afneemt en eenheid wordt gestimuleerd. “Deze verdeeldheid is daarom echt uitzonderlijk”, zegt hij.

Geen grote veranderingen

Tegelijkertijd vermoeden de twee deskundigen dat er op korte termijn geen grote verschuivingen zullen plaatsvinden in het reguliere kabinet, ondanks de misschien getergde Ben-Gvir en Smotrich. “Ze worden wel constant uit het centrum van de macht gehouden, terwijl zonder die partijen Netanyahu überhaupt niet kan regeren. De extreemrechtse partijen kunnen zeggen: we willen nieuwe verkiezingen”, meent Malcontent. Netanyahu’s Likoed-partij staat volgens peilingen van het tijdschrift Ma’ariv, op 21 zetels. Daarmee lopen ze drie zetels achter op de partij van Gantz. Bij verkiezingen zou Netanyahu daarmee de verkiezingen verliezen, omdat hij nog verantwoordelijk wordt gehouden voor de gebrekkige beveiliging tijdens de gebeurtenissen van 7 oktober 2023.

Maar nieuwe verkiezingen zijn niet in het belang van de regeringspartijen. “De regeringspartijen zitten allemaal in het kabinet voor hun eigen gewin. Ben-Gvir en Smotrich willen zoveel mogelijk nederzettingen bouwen, Netanyahu wil zijn eigen hachje redden en de ultraorthodoxen proberen de dienstplicht te vermijden”, zegt Dweik. Malcontent wijst met name op het nadeel van dergelijke verkiezingen voor de ultrarechtse partijen: “Het is dan immers maar de vraag of zij in het nieuwe kabinet komen. Dus dan neem je een enorm groot risico.”

Maatschappelijke onvrede

Het nieuws over de ontbinding van het oorlogskabinet leverde onder de Israëlische bevolking gemengde reacties op. Canaan Lidor, journalist bij The Times of Israel, geeft aan dat dit grotendeels samenhangt met de standpunten over het nut van de Gaza-oorlog die al heersten. Er is een meerderheid van de Israëliërs voor voortzetting van de strijd tegen Hamas, maar lijkt er een steeds groter wordende groep te zijn die liever een deal sluit om de gijzelaars te redden. “Indien je al vindt dat er een deal gesloten moet worden om gijzelaars te bevrijden, is het logisch om dit soort politieke manoeuvres als belemmering voor de vrede te zien”, zegt Lidor.

Ondertussen neemt volgens de journalist de ontevredenheid onder de bevolking toe. Alhoewel door het vertrek van Gantz het linkse deel van de Israëliërs het oorlogskabinet onverschillig liet, was binnen het rechtse deel verontwaardiging over de manier waarop met een orgaan als het oorlogskabinet werd omgegaan. “Een oorlogskabinet wordt toch als iets gezien dat boven de normale politiek staat, en meer in directe relatie met de oorlog. Politieke spelletjes horen daar niet thuis, vinden ze. Nu is de oorlog niet voorbij en heft Netanyahu het orgaan op”, zegt Lidor.

Tot slot helpt volgens hem de zichtbaarheid van de strijd, die op de sociale media te zien is, ook niet mee. Zeker wanneer er slachtoffers vallen aan eigen zijde, volgens de Israëlische journalist: “Als er regelmatig dode Israëlische soldaten terugkeren en er ondertussen zulke politieke spelletjes worden gespeeld, dan wekt dat frustratie op.”

Zie hieronder een versimpelde tijdlijn over de geschiedenis van het Israël-Palestina conflict: