Door: Pier Schotanus

Voetbal kijken kan gevaarlijk zijn. Vooral mannen zijn extra gevoelig voor hartproblemen tijdens het kijken naar een spannende wedstrijd. Volgens cardiologen Rudolf de Boer (Erasmus MC) en Ester Oudejans (HartKliniek) heeft dat te maken met stress en gedrag van supporters. 

“Hij lag daar en iedereen dacht dat het gedaan was met Christian Eriksen. Maar hij is er weer!”, roept NOS-commentator Frank Wielaard zondagavond opgetogen door zijn microfoon vanuit de Mercedes-Benz Arena in Stuttgart. Eriksen, op het vorige EK nog getroffen door een hartaanval op het veld, heeft zojuist gescoord voor Denemarken en kroont zich daarmee nu al tot koning van het Europees Kampioenschap van 2024. 

Hartproblemen rondom voetbalwedstrijden komen niet alleen binnen maar ook buiten de lijnen van het veld voor. Of beter gezegd: in de huiskamer, voor de televisie. “Als het Nederlands elftal speelt, overlijden er gemiddeld twee keer zoveel mannen door hartproblemen als anders”, zegt Rudolf de Boer, hoofd van de cardiologie-afdeling op het Erasmus MC in Rotterdam. “De stress en emotie die gepaard gaan met voetbalwedstrijden pakken voor sommige mensen niet goed uit.”

Ook het gedrag van supporters speelt een rol volgens Ester Oudejans, cardioloog bij de HartKliniek. “Er wordt vast en zeker meer gerookt, gedronken en vet gegeten tijdens zo’n evenement. Dat zijn ook risicofactoren die op dat moment een iets verhoogde kans geven op een hartinfarct.”

De woorden van cardiologen De Boer en Oudejans sluiten aan bij meerdere onderzoeksresultaten. Zo ontdekte het Universitair Medisch Centrum Utrecht dat er opvallend veel mannen kwamen te overlijden door een hartinfarct of hersenbloeding toen Nederland tegen Frankrijk speelde op het EK van 1996. 

Een ander onderzoek, waaraan de Hartstichting refereert op haar website, meldt dat er op die dag 41 Nederlandse mannen stierven door een hartinfarct, waar dit er 27 zijn als Oranje niet speelt. Nederland verloor die wedstrijd overigens na penalty’s.

Verschil mannen en vrouwen

Opvallend genoeg gaat het telkens om mannen. “Het is nog niet goed uitgezocht hoe dat kan”, zegt De Boer. “Deze gevallen hebben te maken met stress in de vorm van adrenaline, bijvoorbeeld als je je extreem inspant of je enorm opwindt. Die stress giert door de bloedbaan en komt bij het hart, wat uiteindelijk kan leiden tot hartritmestoornissen of plotse dood.”

“Die stress in de vorm van adrenaline komt bijvoorbeeld voor bij knokpartijen of extreme sporten”, vervolgt De Boer. “Traditioneel gezien zijn dat mannendingen. Dat is de gedachte, maar dit is niet goed uitgezocht. Ook vrouwen doen aan extreme sporten en ook daar zien we veel minder gevallen van plotse dood dan bij mannen. Vrouwen worden gemiddeld gezien natuurlijk ouder dan mannen, dus hun hart is uiteindelijk gewoon sterker.”

De Boer had bij zijn vorige werkgever zelf ook een patiënt die rechtstreeks uit het voetbalstadion kwam. “Wij hebben in het UMCG wel eens iemand gehad die een hartaanval kreeg tijdens een wedstrijd van FC Groningen. Een man, natuurlijk.” 

Internationaal

Is ons hart ook gevoelig voor de uitslag? “Dat is niet precies bekend. Het gaat om een intense, emotionele beleving van iets waar je zelf niet direct invloed op hebt. Bij sommige mensen gaat dat mis, of ze nu een goal voor of tegen krijgen. Gevoelsmatig zeg ik dat het allemaal het ergst is als er wordt verloren, maar dat is geen wetenschap”, zegt De Boer.  

Voetbalstress met cardiologische gevolgen komt ook in het buitenland voor, meldt de Hartstichting. Zo blijkt dat het aantal Duitsers dat met een hartinfarct in het ziekenhuis belandde 3,7% hoger lag tijdens het WK van 2014 dan in een periode zonder voetbal. 

“Ik kan mij ook niet voorstellen dat dit in andere landen anders zit”, zegt De Boer. “We spreken een andere taal, maar genetisch zijn we bijna hetzelfde.”

De aard van het beestje

De hamvraag voor alle hartstochtelijke Oranjesupporters is nu: hoe kijk je veilig naar een spannende EK-wedstrijd? “We weten hier nog te weinig over en dus kan ik daar niet veel over zeggen. Sommige mensen zetten de televisie uit om zichzelf te beschermen, dat kan natuurlijk werken”, zegt De Boer.

“Je moet vanaf jonge leeftijd gewoon gezond leven”, voegt Oudejans toe. “Dan kun je op je vijftigste een stukje veiliger naar een wedstrijd kijken. Ik denk niet dat je een uur voor de aftrap nog iets kunt doen om het risico terug te dringen.”

“Het heeft allemaal ook te maken met de aard van het beestje”, aldus De Boer. “Tegenwoordig zie je ouders ontploffen bij de wedstrijden van hun kinderen. Sport is in mijn ogen te veel emotie geworden. Het is maar een voetbalwedstrijdje, een leuke sport. Als er twee ploegen op het veld staan, weet je van tevoren dat er een wint en een verliest. Dat is het.” 

Of het wordt een gelijkspel, zoals bij de laatste EK-wedstrijd tussen Slovenië en Denemarken. Na de openingstreffer van Christian Eriksen kwam Slovenië via een doelpunt van Erik Janza op 1-1. Geen drie punten voor Denemarken dus, maar het feit dat een speler die drie jaar geleden een hartaanval kreeg een doelpunt maakt is een overwinning op zich. 

Pier Schotanus

Hoe moet je handelen als iemand een hartinfarct krijgt tijdens het kijken van een voetbalwedstrijd? De tool hieronder legt in zes stappen uit hoe je moet reanimeren. Deze informatie komt van de Hartstichting.