Auteur: Niek van der Voo
DORTMUND- Het nationale voetbalelftal van Georgië komt deze zomer voor het eerst in de geschiedenis in actie op een EK. Hoe is het voor de inwoners uit een land dat zo graag bij Europa wil horen, maar de invloedssfeer van Rusland in dreigt te worden gezogen, om actief te zijn op zo’n groot Europees toernooi?
Net als 44 duizend andere Georgische voetbalfans keek Luka Lagvilava (23) op 26 maart vol spanning naar de penaltyserie tussen Georgië en Griekenland in het Boris Pajtsjadzestadion. Nadat de Georgiërs de winnende penalty binnenschoten, bestormde hij meteen uitzinnig het veld om de kwalificatie voor het EK te vieren met de spelers. Daarna trok hij feestend door de straten van de hoofdstad, waar een waar volksfeest plaatsvond. “Het was de mooiste avond uit mijn leven.”
Met de eerste EK-wedstrijd vanavond om 18.00 in Dortmund tegen Turkije verschijnt Georgië eindelijk voor het grote publiek op het Europees voetbaltoneel. De grote meerderheid van de bevolking, ongeveer 85 procent, komt daarmee weer een stapje verder in de wens om verdere toenadering tot Europa in plaats van Rusland. Voor deze mensen is de deelname vergelijkbaar met de deelname aan het Eurovisie Songfestival. Alleen wordt er nu in heel Europa niet enkel gekeken naar het volkslied, maar worden ook de spelers van Georgië luidkeels toegejuicht.
Van deze feestvreugde was in mei niets meer te merken. Toen was er in Georgië was veel te doen om de zogenoemde ‘Russische wet’ tegen buitenlandse inmenging. Hierdoor worden maatschappelijke en mediaorganisaties verplicht om zich te registreren als ‘buitenlands agent’, wanneer zij minimaal 20 procent van hun financiering uit het buitenland ontvangen. Daarmee komen ze onder verscherpt toezicht te staan.
De wet heeft haar naam te danken aan de gelijkenissen met de buitenlandse-agentwet uit Rusland. “Zo omschreven lijkt deze wet relatief onschuldig, maar de ervaringen uit Rusland leren ons dat zo’n wet erg effectief blijkt om oppositie het leven zuur te maken”, zegt docent Oost-Europese Geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen en Georgië-kenner Nicolaas Kraft van Ermel. “Kritische media en organisaties kunnen zo de mond worden gesnoerd en zelfs in de gevangenis worden gezet, wanneer ze net boven die 20 procent blijken te zitten.”
Sinds afgelopen december is Georgië kandidaat-lid van de Europese Unie, maar door het aannemen van de wet door de regeringspartij Georgische Droom lijkt toetreding inmiddels onmogelijk. Daarom protesteerden tienduizenden Georgiërs wekenlang in Tbilisi tegen de wet, ondanks de grootschalige inzet van waterkanonnen en de oproerpolitie. Ook acht spelers uit de selectie voor het EK spraken zich uit, maar de wet werd desondanks aangenomen.
Russische invloed
Vanwege de ligging aan de Zwarte Zee is Georgië volgens Kraft van Ermel al eeuwen een ‘speelbal’ van verschillende mogendheden. Sinds 1921 maakte het onderdeel van de Sovjet-Unie, waarna het na het uitroepen van de onafhankelijkheid in 1991 terechtkwam in een strijd om invloed tussen Europa en Rusland. In 2008 leidde dit tot een Russische inval in Georgië, waarbij volgens Kraft van Ermel “eigenlijk de de eerste kogels in het huidige conflict tussen Rusland en Oekraïne afgevuurd werden”. Met de nieuwe wet probeert Rusland het land binnen de eigen invloedssfeer te houden.
Sinds de westerse sancties tegen Rusland na de inval in Oekraïne is dit voor het land extra belangrijk. De Russische gasleveranties aan landen als Nederland zijn tot stilstand gekomen en nu importeert de EU olie en gas uit Azerbeidzjan. Aangezien Azerbeidzjan geen verbinding heeft via de Kaspische Zee met Europa, verloopt het transport via buurland Georgië en de Zwarte Zee. Rusland wil via Georgië controle houden over de gasleidingen.
Toenadering tot Europa
De meerderheid van de Georgische bevolking wil echter toetreden tot de Europese Unie en ook Georgische Droom heeft uitgesproken om nog altijd lid te willen worden. Deze doelstelling is ook vastgelegd in de grondwet. “Naar buiten toe geeft de regeringspartij aan dat ze bij de EU wil horen, maar dit doet ze vooral omdat ze anders geen verkiezing kan winnen”, zegt Kraft van Ermel.
De deelname aan het EK-voetbal zorgt ervoor dat de Georgiërs weer verenigd hun land aanmoedigen. Kraft van Ermel verwacht niet dat de deelname meteen zorgt voor veranderingen in Georgië: “Mensen protesteren altijd tegen iets en het voetbal zal eerder zorgen voor verbroedering. Mocht Georgië de volgende ronde weten te bereiken, dan kan het wel zijn dat de mensen weer de straat op gaan. De goede prestaties kunnen dan werken als katalysator. Maar voor echt grote veranderingen zou je moeten wachten tot de volgende verkiezingen.”
Lagvilava heeft goede hoop dat Georgië kan stunten door de volgende ronde te bereiken. “Met Portugal hebben we een tegenstander die normaal een maatje te groot is, maar tegen Tsjechië en Turkije maken een goede kans. Ik zou niet verbaasd zijn als we uiteindelijk laatste eindigen in de groep, maar ook niet als we tweede of derde worden. Met één overwinning ben je ook al bijna door en de overwinningen van Slowakije en Roemenië laten zien dat alles mogelijk is.”
Lagvilava is niet zomaar een fan: hij heeft op Twitter een account genaamd ‘Georgian Footy’ met meer dan negenduizend volgers. Hier post hij in het Engels al het laatste nieuws over het Georgische voetbal. Ook hij denkt niet dat het EK meteen voor grote veranderingen in het land teweeg brengt, buiten het feit dat de Georgiërs kunnen laten zien dat ze ook bij Europa horen.
Wat volgens Kraft van Ermel effectiever blijkt te zijn voor het verbeteren van een imago, is het organiseren van grote sportevenementen. “Tijdens het EK voetbal in Polen en Oekraïne kwamen veel Europeanen erachter dat de mensen daar eigenlijk heel erg op ons lijken. Dat heeft er wel voor gezorgd dat het imago van Oekraïne binnen Europa een boost heeft gekregen.”
Vorig jaar organiseerde Georgië wel samen met Roemenië het Europees Kampioenschap onder 21, al was daar relatief weinig aandacht voor. Dat toernooi liet zien dat Georgië ook in de toekomst zou kunnen beschikken over goede spelers. Ze werden eerste in een poule met Nederland, België en Portugal. “Ik denk dan ook niet dat dit het laatste grote toernooi zal zijn waarop Georgië actief zal zijn. Zeker het uitkomen tegen een groot land als Portugal kan voor de jeugd een enorme stimulans zijn”, zegt Lagvilalva.
Kansen dit EK
Goede prestaties van Georgië op het EK kunnen zorgen voor meer verbroedering onder de Georgiërs, maar experts dichten het land weinig kansen toe. Wat zijn de belangrijkste spelers die de Georgische dromen kunnen helpen vervullen?
In het huidige elftal spelen twee spelers die actief zijn geweest in de Nederlandse Eredivisie en tevens een belangrijke rol hebben binnen team. Zo kocht Ajax spits Georges Mikautadze dit seizoen voor 16 miljoen, al werd hij na zes duels alweer uitgeleend aan de Franse club Metz. De aanvoerder en tevens recordinternational van Georgië, Guram Kashia, speelde bijna driehonderd duels voor Vitesse. Mogelijk speelt hij op dit EK zijn laatste wedstrijden voor Georgië.
De sterspeler van Georgië is ontegenzeggelijk Khvicha Kvaratskhelia. Mede dankzij hem werd Napoli vorig seizoen kampioen in de Serie A. Vanwege zijn dribbels wordt hij door de fans van die club ook wel ‘Kvaradonna’ genoemd, verwijzend naar de vroegere sterspeler Diego Maradonna. Hij was ook een van de spelers die zich via Instagram uitsprak tegen de ‘Russische wet’.
Lagvilalva denkt desondanks niet dat hij de enige Georgiër is die bepalend kan zijn tijdens dit toernooi. “Mikautadze deed het dit seizoen erg goed bij Metz, hij zou wel wat goals kunnen maken. Onze keeper Mamardashvili speelt voor Valencia en behoort tot de beste doelmannen uit de Spaanse competitie. Verder kan middenvelder Chakvetadze verrassen, hij heeft wel wat weg van de jongere Kvaratskhelia.”
De verwachte opstelling van Georgië tegen Turkije volgens Lagvilalva
Voor de wedstrijd van vandaag zijn de Georgiërs de underdog, maar kansloos zijn ze niet. “Een overwinning zou natuurlijk ideaal zijn, maar een gelijkspel zou ook al prima zijn. Zolang we niet verliezen is het al een positief resultaat en ik denk dat dat zeker kan”, zegt Lagvilalva.
Lagvilava gaat minimaal naar drie wedstrijden van Georgië in Duitsland, al heeft hij al wel een langer verblijf in Bremen geboekt met de hoop op meer wedstrijden. De eerste tegenvaller is echter al een feit voordat de eerste aftrap heeft plaatsgevonden. Vanwege verwacht noodweer zijn de fanzones gesloten, waardoor het niet mogelijk is om samen te komen op de pleinen in Dortmund. “Dan moeten we er in het stadion maar een feestje van maken”, vertelt Lagvilalva lachend.