Foto: Gyas

Auteur Keri Bosker

Wateroverlast baart roeivereniging Gyas kopzorgen

De Groningse studentenroeivereniging Gyas heeft last van een hoge waterstand. Wat betekent dit voor de veiligheid van roeiers?

‘Ik heb een paar keer gehad met hoogwater dat het krap werd onder de bruggen. En dan kom je best dichtbij de onderkant van de brug met je hoofd. Dat is niet altijd heel chill’, vertelt Joliene Brink. Zij is sinds maart lid bij Gyas.

 Het Noord-Willemskanaal, waaraan het botenhuis van Gyas ligt, heeft veel bruggen, waar je als roeier onderdoor moet. ‘Het gebeurt meer dan eens dat een student bij hoogwater het hoofd tegen een brug stoot’, aldus Olympisch roeister en Gyas- lid Marloes Oldenburg. Soms zelfs met een hersenschudding tot gevolg.

Volgens Oldenburg is het water tijdens de training nu vaker dusdanig gestegen dat een brug op de terugweg een gevaarlijke hindernis blijkt. ‘Degene die vooraan in de acht met de rug naar de brug toe zit, stoot dan onverwacht zijn hoofd met een flinke vaart tegen de onderkant van de brug. Met alle gevolgen van dien.’ Er is zelfs een roeister bij Gyas geweest die door zo’n aanvaring een ruggenwervel heeft gebroken. Elk jaar zijn er wel één tot twee studenten die hun hoofd ernstig stoten, maar de problemen worden steeds groter.

Frank Bolting, berstuurslid bij Gyas, merkt dat het probleem van hoogwater door hevige neerslag steeds vaker voorkomt. Gyas heeft een waterstandmeter die kleuren aangeeft. Rood, geel of groen. ‘Het komt voor dat de meter dieprood kleurt. Dan kunnen er helemaal geen boten onder bruggen door. We merken bij Gyas dat er vaker een waarschuwing uit moet door hevige neerslag’, aldus Bolding. Dit is vooral de laatste jaren het geval.

Esther Gesink, een ploeggenoot van Brink, weet dat de laatste brug, ‘De Meerwegbrug’, vanaf Gyas de laagste brug is. Bij hoogwater is deze brug niet toegankelijk voor C4-en C2-boten. Gladde boten en skiffs zijn lager. Gyas geeft een vermelding in de app wanneer het te risicovol wordt voor bepaalde boten om het water op te gaan. ‘In de Gyas app staat vaak onder welke bruggen je wel of niet door kan die dag’, zegt roeister Gesink.  Als het water stijgt wordt de onderdoorgang beperkt bij bruggen. Je hebt als roeier minstens 1 meter en 20 centimeter nodig.

Beginnende roeiers lopen extra veel risico omdat zij vaak starten in de C-nummer boten die hoger op het water liggen. Doordat ze hoger liggen moet er meer gebukt worden onder bruggen. ‘Pas op onder bruggen. C-nummers kunnen niet onder de derde brug door’, vermeldt Gyas nu op de website.

Het komt de laatste jaren ook vaker voor dat het water zo hoog staat dat er überhaupt niet geroeid kan worden. Durk Bakker, hydroloog bij het waterschap Noorderzijlvest, vertelt dat er in het najaar en voorjaar meer neerslag is gevallen dan normaal. ‘Afgelopen najaar zelfs twee keer zoveel’, aldus Bakker. Normaal gesproken valt er tussen september en januari 250 millimeter neerslag. Afgelopen jaar kwam dit boven de 500 millimeter uit. Ook juni dit jaar is uitzonderlijk nat.

Klimaatverandering en hoogwater

De waterschappen leggen de waterstanden vast in een peilbesluit. Hierin staan de minimale en maximale waterhoogtes voor een bepaald gebied. De doorvaarthoogte bij bruggen is een factor die ze meewegen en dus ook de belangen van de roeiverenigingen. Het peilbesluit laat in principe altijd ruimte voor roeiers om onder een brug door te komen, alleen pakt het in de praktijk wel eens anders uit.

Bakker: ‘Door grote neerslaghoeveelheden kan het zijn dat de waterstanden hoger zijn dan afgesproken in het peilbesluit. Roeiverenigingen ondervinden dan meer risico. Maar het waterschap moet de vrijheid hebben om de waterstanden tijdelijk verhoogd te hebben.’

Volgens Bakker zijn roeiverenigingen ook zelf verantwoordelijk. ‘Ik zou weersverwachtingen als roeivereniging zeker meenemen in de overweging om het water op te gaan of niet.’  Hij acht het van belang om duidelijke afspraken te maken tussen waterschap en roeivereniging.

Het ziet ernaar uit dat deze overeenstemming steeds belangrijker wordt. De klimaatscenario’s die vorig jaar door het KNMI zijn gemaakt voorspellen meer wateroverlast door zware regenbuien in de zomer. Bakker verwacht dat er in de zomer vaker zware, kortstondige buien gaan vallen en in de winter langdurige buien. Die vooruitzichten kunnen ertoe leiden dat het waterpeil naar beneden gebracht moet worden, maar gelijktijdig brengt de klimaatverandering ook drogere en warmere perioden met grotere kans op verdroging met zich mee. Ook daarmee moet het waterschap rekening houden. Die belangenafweging wordt steeds lastiger en dus valt niet uit te sluiten dat roeiverenigingen als Gyas in de toekomst vaker last krijgen van hoge waterstanden.

Risico’s en kansen in kaart voor de roeisport

Bert van Gest, geografisch informatiesysteem (GIS) adviseur, brengt de risico’s die roeiverenigingen lopen in heel Nederland in kaart. Van Gest werkte aan een kaart voor zijn eigen roeivereniging. Vervolgens zag de Koninklijke Nederlandse Roeibond (KNRB) de noodzaak om voor heel Nederland een kaart te laten maken in verband met klimaatverandering.  Op de kaart kunnen verenigingen de risico’s bij wateroverlast of droogte opzoeken.

Van Gest is op dit moment bezig om met hulp van de waterschappen in kaart te brengen hoe hoog de onderkant van bruggen is ten opzichte van het water. ‘Ik heb nu een eerste proefversie klaar van een roeiwaterenkaart waarbij ook de hoogtes van bruggen worden meegenomen’, zegt hij.  Het kan nog een paar jaar duren tot de gegevens van alle waterschappen binnen zijn. Hij vindt het belangrijk voor de veiligheid dat de informatie up-to-date en beschikbaar is.  ‘Binnen mijn eigen roeivereniging Pampus heeft iemand een dwarslaesie opgelopen doordat hij tegen een brug is gekomen. Als roeier moet je ook blijven opletten en risico’s inschatten. Aan een extreme regenbui kan een waterschap ook niet veel doen’, volgens Van Gest.

Van Gest blijft het water waar wedstrijdroeiers kunnen trainen visualiseren. Het nauwkeurig bijhouden van trainingswater waar veilig geroeid kan worden is nog belangrijker bij hoge snelheden. ‘Zo’n roeiboot gaat 25 tot 30 km per uur. Als je dan tegen een brug aan knalt kunnen er gekke dingen gebeuren.  Een roeiboot is met vaart niet zomaar te stoppen. Dat is vergelijkbaar met een fiets van 1000 kilo die je opeens moet stoppen’, legt Van Gest uit.

Vooral risico voor beginnende roeiers

Anne-Men Huijzer roeit al langere tijd bij KGR de Hunze in Groningen en weet goed waar de lage bruggen zijn en waar het opletten geblazen is. 

‘Als ik een roeitraining heb die wat fanatieker is gaan we altijd de stad uit. Dus dan roeien we op hetzelfde stuk water als waar Gyas roeit’, aldus Huijzer. Er zijn op dat traject enkele bruggen waar je extra op moet letten. De Meerwegbrug in Haren is één van de laagste en langste bruggen. Dit brengt een extra risico met zich mee voor de beginnende roeier.

‘Je moet opletten als je veilig onder een brug door wil gaan. Niet alle bruggen kunnen open voor alle roeiers. Als je een onervaren roeier bent weet je nog niet hoe laag elke brug is en hoe je moet bukken met een valtechniek naar achteren in een roeiboot’ geeft Huijzer aan. ‘Iemand uit mijn roeiploeg heeft eens een hersenschudding opgelopen en een snee in het gezicht toen ze onder de brug doorging. Ze bukte wel, maar doordat ze ergens van schrok is ze met haar hoofd tegen de brug gekomen.’

Volgens Bolting hebben botsingen tegen een brug niet altijd te maken met hoogwater. ‘Het kan voorkomen dat een roeier kramp krijgt en overeind schiet onder een brug.’ Bolting: ‘Laatst kwam er wel iemand van  KGR de Hunze met het hoofd tegen een brug. Die hebben we toen op een vlot meegenomen, bij Gyas behandeld en naar de spoed gebracht.’

Huijzer: ‘Bij lage bruggen moet je met hoogwater echt goed oppassen. Verder is roeien helemaal geen gevaarlijke sport.’