Op dinsdagmiddag protesteerde pro-Palestina demonstranten tegen het politieoptreden van afgelopen woensdag. Ging dat te ver, of was het proportioneel?

“Shame, shame, shame!” Het is de leus die herhaaldelijk klinkt vanuit de kleine noch stellige groep demonstranten die op dinsdagmiddag is samengekomen op het Academieplein. De groep bestaat uit een aantal Groningse studenten, maar er zijn ook demonstranten uit andere steden, medewerkers van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) of zij die de situatie van afgelopen woensdag en in Gaza verafschuwen. Los van de muziek en een aantal leuzen die door de microfoon worden geschreeuwd, gaat het er rustig aan toe.

De woensdag hiervoor zag het er heel anders uit. Weken achtereen zaten studenten en demonstranten van Encampment Groningen op het plein voor het Harmoniegebouw in hun eigen opgezette kamp. Dag in dag uit sliepen, aten en demonstreerde de demonstranten tegen de banden die de Rijksuniversiteit onderhoud met Universiteiten in Israël.

Op woensdagmiddag, dag 31 van het kamp, escaleerde de demonstratie. De demonstranten zijn vervolgens een gebouw van de RUG binnengedrongen. De politie heeft de demonstranten uiteindelijk met geweld rondom en uit het gebouw verwijderd.

“Shame, shame, shame!”, klinkt het daarom zes dagen later op het Academieplein. “Hersenloze paddenstoelen”, schreeuwt een andere demonstrant door de microfoon wanneer hij refereert naar de Groningse politie. “Buitensporig” en “walgelijk” zijn de woorden die worden gebruikt om het politieoptreden van de week ervoor te omschrijven.

De vraag is: was het handelen van de politie inderdaad buitensporig?  

Proportioneel geweld, wat is dat?

“Het geweld moet altijd proportioneel zijn”, staat op de website van de Politie. Dit betekent dat het zo beperkt mogelijk moet zijn en in verhouding moet staan tot de ernst van de gepleegde misdrijven en de weerstand van de verdachten.

“Het verliep eerst heel rustig”, vertelt een pro-Palestina demonstrante over het protest van woensdag. “Eigenlijk zonder waarschuwing, zonder boe of bah, is de politie zo agressief op ons ingekomen.”

“Daar geloof ik niks van”, reageert Jaap Timmer op de uitspraak van de demonstrant. Timmer is politiosociolaag aan de Vrije Universiteit Amsterdam en gespecialiseerd in vraagstukken omtrent politiegeweld. “De politie gebruikt nooit zomaar geweld, dat is echt onzin.”

Klappen met de wapenstok: “Het is de minst indringende inzet.”

Op video’s van Sikkom is te zien dat de politie met hun wapenstokken de demonstratie probeert te beëindigen. De agenten houden hun stokken eerst voor hun borst en proberen de pro-Palestina demonstranten op die manier weg te drijven. Later gaat dit zogenoemde torren over in slaan.

“Als praten, duwen of trekken niet werkt, rest er niks anders dan geweld”, stelt Timmer. Om de demonstranten te verwijderen, wordt er eerst aangekondigd dat de politie de opdracht heeft gekregen hen te verwijderen. “Dit kun je een aantal keer herhalen, maar als daar niet naar wordt geluisterd dan heeft de politie de bevoegdheid jou als demonstrant te verwijderen.” Geen gehoor geven aan de bevelen van de politie, wordt namelijk gezien als het plegen van een overtreding.  

“Het is de minst indringende inzet”, zegt Timmer over de wapenstok. Er wordt zelfs op geoefend om de impact zo gering mogelijk te houden. “Er wordt getraind om te slaan op de grote spiermassa, dit betekent de bovenarmen en bovenbenen. Het hoofd moet je altijd vermijden”, legt Timmer uit. Er mag ook op andere delen van het lichaam worden geslagen, als het doel anders niet bereikt kan worden, vertelt Timmer. “Dan is het uit te leggen als je bijvoorbeeld op een rug slaat, maar het is wel kwetsbaar want je kan flinke blessures oplopen.”

 Vredige demonstratie?

“We hadden een hele mooie demonstratie 31 dagen lang en toen werden we vorige week woensdag in elkaar geslagen door de politie”. Dit vertelt Laleh Almarjani, één van de pro-Palestina demonstranten die is opgepakt door de politie na het geëscaleerde protest. “Het verliep eerst heel rustig”, vult demonstrant Mendy hem aan. “We zijn de trap van het gebouw op gegaan om het te occupyen en om ons statement eruit te knallen. We wilden in gesprek gaan met de mensen die de macht hebben om de banden te breken. Daar werd totaal geen gehoor aan gegeven helaas, daar werd alleen op gereageerd met agressie.”

“Ik vond het geen disproportioneel geweld”, reageert advocate Magrete van der Steeg op het politie-ingrijpen. Van der Steeg is deskundige op het gebied van politiegeweld en de rechtspositie van de politieambtenaar. “De demonstranten stonden voor een deur en kennelijk mochten ze daar niet door”, vertelt Van der Steeg. “Als de universiteit zegt dat de studenten het gebouw uit moeten, dan wordt dat ook tegen de studenten gezegd. Als zij het dan niet doen, dan heb je een openbare- ordeprobleem en een mogelijke verdenking dat ze daar niet mogen zijn.”

Kortom, als de demonstranten niet luisteren naar de bevelen van de politie, dan mogen de agenten geweld gebruiken om hen te verwijderen van de desbetreffende plek. “De politie gebruikte eerst alleen hun handen om de demonstranten te duwen en vervolgens hun wapenstok. Ja, en daar mogen ze dan mee slaan.” Van der Steeg heeft niks gezien wat niet zou mogen. “Ik vind eigenlijk wel dat ze heel beheerst te werk zijn gegaan toen ze uiteindelijk optraden.”

Studenten verontwaardigd, maar agenten ook in het nauw gedreven

Het is volgens de advocate spijtig dat de verhoudingen tussen studenten en politie nu op scherp zijn komen te staan. “De studenten voelen zich heel erg aangevallen, maar ik denk dat de agenten daar ook niet echt relaxed stonden”, stelt Van der Steeg. “Ik denk dat het ook niet helpt dat de demonstranten de agenten uitmaken voor fascisten en terroristen. Dat vind ik echt heel ver gaan. Als je zegt dat politiemensen fascisten zijn, moet je dat ook goed kunnen uitleggen.”

Uiteindelijk blijft het een soort samenwerking tussen demonstrant en politieagent. “Zij staan er ook niet om te springen, om nou eens even de wapenstok te pakken”, zegt Van der Steeg. Alleen als het niet anders kan, “maar wel op een zo vredelievend mogelijke manier. Met zo min mogelijk geweld.”

Terwijl op dinsdagmiddag het Academieplein langzaam leegloopt, worden de laatste leuzen door de microfoon geschreeuwd. “Shame, shame, shame,”, klinkt het voor een laatste keer. De drie politiemannen op de hoek kijken vanaf een afstandje toe.