Door: Jelle Siebolt Westra

Kylian Mbappé trok afgelopen zondag tijdens een persconferentie alle aandacht naar zich toe. De aanvoerder van de Franse ploeg riep zijn landgenoten op om te stemmen, in de hoop de opmars van extreme partijen te stoppen. Een unieke gebeurtenis. ‘’Het is niet eerder voorgekomen dat een atleet het volk oproept om te stemmen’’, aldus promovendus sportgeschiedenis Paul Reef. 

‘’Dit is een ongekend belangrijk moment in de geschiedenis van Frankrijk. We kunnen zien dat extreme partijen op de deur van de macht kloppen en we hebben de mogelijkheid om de toekomst van ons land te bepalen.’’ Het zijn de woorden van de Franse superster Kylian Mbappé tijdens de persconferentie voorafgaand aan de EK-wedstrijd tegen Oostenrijk. De aanvoerder riep de Franse bevolking op om te gaan stemmen en zich bewust te zijn van het belang hiervan, om zo de normen en waarden van diversiteit, tolerantie en respect hoog te houden. 

Het gebeurt niet vaak dat topsporters zich zo direct uitspreken over de politiek. ‘’Het is niet eerder voorgekomen dat een atleet het volk oproept om te gaan stemmen. Hij kleedt het natuurlijk in rondom discriminatie en tolerantie, maar iedere goede verstaander weet waar dit over gaat’’, zegt Paul Reef, promovendus sportgeschiedenis aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Moeten topsporters zich kunnen uiten over sociale en politieke kwesties? 

Frankrijk

Het statement van Mbappé komt kort na de uitslag van de Europese verkiezingen, waar de radicaal-rechtse partij Rassemblement National (RN) een klinkende overwinning boekte in Frankrijk. Als reactie riep president Emmanuel Macron nieuwe nationale verkiezingen uit, waardoor de Fransen op 30 juni en 7 juli opnieuw hun stem kunnen laten gelden. ‘’Ik hoop dat jullie de juiste keuze maken en dat wij op 7 juli dit shirt nog met trots zullen dragen’’, zei Mbappé tijdens dezelfde persconferentie. 

De superster is niet de enige Franse voetballer die zich uitspreekt over de politieke toestand in het land. ‘’We moeten als burgers dagelijks blijven vechten, zodat Rassemblement National niet aan de macht komt. We moeten ervoor zorgen dat zoveel mogelijk mensen gaan stemmen’’, betoogde de Franse spits Marcus Thuram een dag voor de uitspraken van zijn aanvoerder. Ook aanvaller Ousmane Dembélé riep eerder de Franse bevolking al op om te gaan stemmen. 

Impact

Of deze statements doordringen tot de Franse bevolking blijft nog maar de vraag. ‘’De Fransen hebben helemaal geen zin in deze verkiezingen. Ze voelen zich toch een beetje voor het blok gezet door het betoog van de president om deze verkiezingen uit te schrijven‘’, zegt Niek Pas, docent Franse geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. ‘’Veel Fransen weten niet precies wat ze hiermee aan moeten.’’

Desondanks kunnen uitingen en statements wel degelijk effect hebben. ‘’Los van het feit dat er überhaupt een publieke discussie komt draagt de status van Mbappé, die meer dan honderd miljoen volgers op Instagram heeft, hier ook aan bij’’, zegt Reef. ‘’Voor veel mensen is het toch een held of rolmodel, die ook een ander publiek bereikt dan de gemiddelde Franse politicus. Als een atleet zoiets zegt, kan dit een enorme bijdrage hebben.’’  

Een van de eerste voorbeelden van uitingen die effect hebben gehad, zijn de Black Power Salutes van Tommie Smith en John Carlos tijdens de Olympische Spelen in 1968. Beiden staken tijdens de medaille-uitreiking een in zwarte handschoen gebalde vuist als symbool van solidariteit met de achtergestelde Afro-Amerikaanse bevolking en strijd tegen raciale onderdrukking. ‘’Hun protest is iconisch geworden voor de Amerikaanse burgerrechtenbeweging en heeft daar echt aan bijgedragen. Juist omdat sport zo zichtbaar is, omdat er zoveel mensen naar kijken, kunnen ook uitspraken als die van Mbappé wel degelijk impact hebben’’, legt Reef uit. 

Gevoelig

Toch voelt de overgrote meerderheid van sporters zich 56 jaar later nog steeds niet geroepen om uitingen of statements te maken. Zo vond de Spaanse doelman Unai Simón de uitspraken van zijn collega Mbappé niet verstandig. ‘’Ik zit hier voor jullie als voetballer. Het enige waar ik met jullie over zou moeten praten zijn sportonderwerpen, en de politiek overlaten aan andere mensen en organisaties’’, reageerde Simón tijdens een persconferentie. 

Volgens Reef heeft dit onder andere te maken met de lange geschiedenis van sport. ‘’Sport heeft altijd al geprobeerd om politiek neutraal te zijn’’, zegt hij. ‘’Bovendien hebben veel atleten geen behoefte om hun mening te geven, ook omdat dit consequenties kan hebben. Je kan bijvoorbeeld ontslagen worden, onderwerp worden van een maatschappelijke discussie, of het kan gevolgen hebben voor je sponsoring’’, vervolgt Reef. 

Zo werd het contract van de Nederlandse voetballer Anwar El Ghazi in november vorig jaar ontbonden bij de Duitse club FSV Mainz 05, nadat hij zich op Instagram had uitgesproken over de oorlog tussen Hamas en Israël. In januari werd de Israelische voetballer Sagiv Jehezkel, spelend voor het Turkse Antalyaspor, opgepakt voor zijn steunbetuiging aan Israël die hij maakte tijdens het juichen van zijn gemaakte doelpunt.  

Waar ligt de grens?

Het zegt veel over hoe lastig het is om te bepalen wat een atleet wel of niet mag zeggen op het gebied van politieke en sociale kwesties. Zo voeren ook steeds meer sportbonden acties voor of tegen bepaalde zaken. ‘’Als sportbonden zoals de KNVB en UEFA zelf campagne voeren tegen racisme, kun je moeilijk zeggen dat een speler zich hier niet over uit mag spreken. Als bond heb je de scheidingslijn tussen sport en politiek doen vervagen’’, stelt Reef. 

Waar de acties van El Ghazi en Jehezkel consequenties hadden, is dit voor Mbappé tot nu toe niet het geval geweest. ‘’Je ziet wel dat de Franse voetbalbond hiermee worstelt, maar toch geeft die ruimte aan de spelers om zich te uiten’’, zegt Pas. ‘’De uitspraken van Mbappé liggen wel een beetje op de grens’’, vindt Reef. Of er naar de oproep is geluisterd door de Franse bevolking, zal moeten blijken uit de uitslagen van de verkiezingen op 30 juni en 7 juli.