De beoogde langstudeerboete kan op veel kritiek rekenen van oppositie en studenten. Een studentenstad zoals Groningen wordt hard geraakt door een dergelijke boete. Ook Vindicaters baren zich zorgen.

Door: Cederic Eising

Silvester den Boer staart door de grote zaal van het pand aan de Grote Markt, die veel avonden in de week vol staat met studenten. De 24-jarige Senatus Rector van Groningse Studenten Corps Vindicat atque Polit staat in driedelig pak en leunt tegen de bar van de zogeheten ConversatieZaal. Hij baalt ervan dat de prestatiedruk voor studenten nog verder toeneemt door het beoogde plan van de coalitie. De Vindicat studenten doen vaak langer over hun studies, waardoor ook zij geraakt worden door de langstudeerboete.

Hij vreest met name voor meer eerstejaars die al tijdens het eerste jaar stoppen met hun studie, wat voor een hele andere dynamiek zorgt op de sociëteit. “Eerstejaars zonder studie hebben meer vrije tijd en gaan vaak nog meer drinken. Dat heeft geen goede invloed op hun jaargenoten die nog wel hard studeren om hun Bindend Studie Advies te halen,” zegt Silvester.

Die gedachte blijkt gegrond. Rutger Kappe, expert op het gebied van studentenwelzijn en lector in studiesucces, vertelt dat bij de vorige invoering van de langstudeerboete – in het studiejaar 2012-2013 – een stijging zichtbaar was in het aantal uitvallers. “Aannemelijk is dat dit te maken had met de boven hun hoofd hangende langstudeerboete. Vaak zijn zij, na het met terugwerkende kracht afschaffen van de boete in 2013, ook niet meer gaan doorstuderen. Dat is zonde.”

De langstudeerboete, opgenomen in het hoofdlijnenakkoord door de PVV, VVD, NSC en BBB, zal ingaan vanaf studiejaar 2026-2027 en houdt in dat studenten die meer dan een jaar langer over hun studie doen, 3.000 euro extra collegegeld moeten betalen. Dat is meer dan twee keer zoveel als het gebruikelijke collegegeld. In totaal moet dit plan de staatskas bijna 300 miljoen euro extra opleveren. Donderdagavond verdedigt kandidaat-minister Eppo Bruins de langstudeerboete voor het eerst in de Tweede Kamer. Er wordt veel kritiek verwacht vanuit de oppositie.

Ietje Jacobs-Setz, VVD-fractievoorzitter van de gemeente Groningen, is ondanks haar VVD-lidmaatschap tegen de langstudeerboete. Maar ze zegt ook dat het te makkelijk is om te zeggen dat de regel gewoon niet moet worden ingevoerd. “Dan is er een gat in de begroting. We kunnen allemaal wel brullen over de boete en het welzijn van studenten, maar er moet wel een alternatief geboden worden om dat gat op te vullen.”

De gevolgen van de langstudeerboete op de Groningse studenten ziet ze somber in. “Het zorgt voor extra prestatiedruk bij een groep die al zoveel stress en druk ervaart. Daarnaast is een boete financieel voor sommigen ook gewoon niet te betalen. De langstudeerboete raakt zo een groot deel van de Groningers.” Toch grijpt haar fractie niet in. “Het is landelijk beleid en daar hebben wij als gemeente niet aan te toornen. Moties indienen over landelijk beleid noemen wij ‘natte-scheet moties’.”

Jacobs herinnert wel aan het studeerstelsel die we in Nederland kennen. “Studeren in Nederland is momenteel al erg goedkoop. De kosten van studeren zijn ongeveer 9.000 euro per jaar. 6.500 euro daarvan wordt betaald via overheidssubsidies, waardoor er maar iets meer dan 2.500 euro overblijft voor de student. Dan mag de overheid ook verwachten dat je op tijd je studie afrondt.”

De prestatiedruk onder studenten blijkt ook uit de jaarlijkse Monitor Mentale Gezondheid en Middelengebruik Studenten 2023. Daaruit blijkt dat ruim 44% van de studenten vaak prestatiedruk ervaart in combinatie met angst- en depressieklachten. De angst is dat die druk verder toeneemt wanneer de langstudeerboete wordt ingevoerd. “Het is speculeren, want in hoeverre de prestatiedruk omhooggaat is natuurlijk niet bekend. Wel verwachten we dat het zeker geen positieve invloed gaat hebben op het sociale welzijn van onze studenten”, zegt Kappe.

Koen van Heerde is een voorbeeld van een Vindicat student die de langstudeerboete gehad zou hebben, als die afgelopen jaren al ingevoerd zou zijn. Hij studeert al acht jaar, maar heeft nog steeds zijn bachelor International Business niet binnen. Nog één vak scheidt hem van het felbegeerde papiertje. “Studeren is voor de een moeilijker dan de ander en ik ervaar al vrij veel druk. Iedereen om mij heen heeft zijn bachelor en master al lang afgerond en is al aan het werk, terwijl ik nog hier in Groningen zit.”

Studenten zoals Koen die lang over hun studie doen worden hard geraakt door een dergelijke langstudeerboete. “Ik zou al 12.000 euro extra hebben betaald, waardoor ik meer had moeten lenen en mijn studieschuld nog hoger zou zijn. Ik moet ook al veel werken naast mijn studie om het allemaal te financieren.”

De langstudeerboete is oneerlijk, vindt ook GroenLinks-PvdA. Afgelopen week lanceerde zij een petitie, die ondertussen al meer dan 50.000 keer is ondertekend. Daarnaast protesteert de Landelijke Studentenvakbond aanstaande zaterdag op het Jaarbeursplein in Utrecht. Koen doet daar niet aan mee. “Gelukkig ben ik tegen de tijd dat de boete ingaat hopelijk wel klaar met studeren. Het wordt dus vooral een probleem voor aankomende studenten.”

Silvester zelf is al klaar met zijn bachelor Industrial Engineering and Management. “Ik heb mijn studie in vier jaar afgerond, dus had geen last gehad van een langstudeerboete.” De langstudeerboete geeft hem wel zorgen. “Studentenwelzijn is een belangrijk onderwerp en de cijfers liegen niet. Ik vind dat er te achteloos met de student wordt omgegaan.” Vanavond stroomt de ConversatieZaal weer vol met de Vindicat studenten. “Als ik iedereen zie lijkt het gelukkig alsof ze zich er niet al te veel zorgen over maken. Maar je weet natuurlijk nooit met wat voor onderliggende gevoelens sommigen rondlopen.”