Door: Raf Meulenbeld

De btw op cultuur, boeken en sport gaat per 1 januari 2026 omhoog. Een ticket voor het Groninger museum zal ook aan prijsverhoging onderhevig zijn. Muurschilderingen in de binnenstad van Groningen zijn, en zullen gratis blijven om te bekijken. “In een museum kun je een porseleinen schaaltje bewonderen uit de 13e eeuw, dat gaat op straat niet gebeuren.”

“Ben je oké?” Staat er op de muur in de Papengang in Groningen. Vlak naast de club Warhol, een kunstwerk over grensoverschrijdend gedrag. Volgens Lotte Masker, van kunstenaarsduo VAAF, “Een rauwe plek. Als iemand weer een vriendin van je ongewenst aanraakt, dan kijk je hier op de muur en herinner je de vraag die je moet stellen.” 

Tijdens haar werk krijgt Lotte zelf ook opmerkingen naar haar hoofd geslingerd: “Zal ik die verf anders van je benen afwassen?” Ze schildert vaak op openbare plekken in de stad Groningen. Lotte verplaatst haar aandacht naar een schreeuwende man die voorbij komt. “Kijk, dit ga je in een museum niet tegenkomen.” De rumoerigheid van de stad geeft de kunst op straat charme. 

Muurschilderingen en street art zijn voor iedereen gratis te bekijken. Een stukje cultuur dat buiten de verhoging btw op cultuur, boeken en sport staat. Per 1 januari 2026 gaat de btw omhoog van 9 naar 21 procent. Onder deze cultuur valt ook kunst, maar dan wel de museale kunst waarvoor je een ticket moet kopen. Voor sommige mensen is een museumbezoek al luxe, en met deze verhoging zal een dagje uit nog onwaarschijnlijker worden. Wat is de rol van de ‘gratis’ kunst, ten opzichte van de musea waarvoor betaald moet worden?

Betaald of onbetaald 

Iemand die zich in beide werelden bevindt is Alex Tjoelker. Alex is de eigenaar van 84studios, een bedrijf dat zich bezighoudt met urban sports en de ontwikkeling van straatkunstwerken in Groningen. Ook werkt Alex bij het Groninger museum, hier houdt hij zich bezig met de outreach. Zijn taak is om te zorgen dat het museum “Van, voor en met iedereen is.” Door de aankomende btw-verhoging is dit een lastige opgave. “Mensen zullen minder snel een kaartje kopen, als deze duurder worden.” 

Als initiatiefnemer bij 84studios staat hij aan de andere kant van het spectrum. Hij initieert kunst die waardevol en vrijblijvend is voor iedereen: “In wijken met een lagere sociale klasse, zien we vaak dat een muurschildering uplifting is voor de identiteit.” Alex vertelt dat ze draagvlak en participatie proberen te creëren bij het opzetten van een street-art initiatief. Het kunstwerk moet het karakter van de wijk symboliseren. “Inwoners van de wijk voelen zich dan serieus genomen, zo van: hé, wij doen ook mee.” 

Interactie

De interactie van bewoners in Groningen met de kunstwerken is waardevol. Tijdens de wandeling langs straatkunst, vertelt Lotte over alle kunstenaars die de stad rijk is. Qua muurschilderingen zijn dit er veel, iedereen plaatst zijn eigen ‘tag’ op muren en over andere kunstwerken. “Een collage van de stad”, vindt Lotte als ze wijst naar een deur die volledig bestickerd is. 

Aangekomen bij een muurschildering in het Koude Gat valt Lotte iets op. “Zie je? Niemand heeft hier zijn tag over geplaatst.” Dit ligt aan de ernst van de situatie volgens Lotte, en die ernst is er. Het kunstwerk gaat over de vrouwen die verminkt en vermoord zijn tijdens de protesten in Iran van 2022. 

De Iraanse gemeenschap heeft op deze manier verwevenheid getoond met de stad. “Afgelopen september was het twee jaar geleden dat Masha Amini om het leven kwam. Allerlei mensen hadden bloemen bij de muur gelegd.” Een indrukwekkend gebaar vertelt Lotte, ook omdat er geen oproep voor was gedaan. 

Verschil

“Het is het verschil tussen confrontatie en keuze.” vat Alex Tjoelker samen. Hij doelt hiermee op het verschil tussen street art en museale kunst. “Street art daar loop je tegenaan en voor een museum maak je een bewuste keuze door een kaartje te kopen.” Volgens Alex hebben muurschilderingen daarom vaak een politieke of maatschappijkritische boodschap. “In een museum kun je een porseleinen schaaltje bewonderen uit de 13e eeuw, dat gaat op straat niet gebeuren.”

Lotte beaamt dat de kunst op straat gelijk moet triggeren, ook vanwege de ongedwongenheid. “Vaak schilderen we in vrolijke en aantrekkelijke kleuren, maar als je dan de tweede keer kijkt zit er een zwaardere lading achter.” De trigger gaat twee kanten op vertelt Lotte (met plat Gronings accent): “Wat mot da nou in Grunnengen?”  is iets wat ze hoorde toen ze in de hal van het Koude Gat aan het schilderen was. 

Zo zijn er ook emotionele momenten voor haar. Zo vertelt ze over een man die belde met familie van Nika uit Iran terwijl hij langs de muurschildering liep. Nika was omgekomen bij de protesten en geschilderd op de muur. “Terwijl hij aan het bellen was, ging zijn blik naar rechts en keek haar recht in de ogen aan.”