Door: Yonnar Venema

Het Gronings dreigt te verdwijnen en de regionale media is aan zet om hier verandering in te brengen. De sociale agenda Nij Begun wijst RTV Noord en Dagblad van het Noorden aan als de belangrijkste spelers om het Grunnegs te doen herleven.

“Ik praat met veel mensen die zeggen dat ze het Gronings vroeger helemaal niet mochten doorgeven aan hun eigen kinderen. Dit werd destijds streng afgeraden op scholen, dus dan spraken ze het maar niet. Hiermee zeg je indirect: jij doet er minder toe.” Volgens Groningse schrijfster en streektaalconsulent Fieke Gosselaar is het afwijzen van de Groningse streektaal mede aanleiding voor de gekrenkte trots waar het in Nij Begun over gaat. Wat trots betreft zouden Groningers zich dus volgens Gosselaar soms iets meer als Friezen mogen gedragen; die zijn uitgesproken trots op hun eigen identiteit en hun eigen taal.

De sociale agenda ‘Nij Begun’, oftewel nieuw begin, is eind januari door kwartiermaker Henk Nijboer gepresenteerd. Het sociale miljoenenplan moet onder andere zorgen voor een betere leefbaarheid, minder armoede en meer kansen voor kinderen in Groningen en Noord-Drenthe. Eén van de doelen is het versterken van de regionale trots en identiteit; zo moet de Nedersaksische taal weer door de brede lagen van de bevolking gesproken worden.

De Nedersaksische taal stamt af van het oud-Saksisch, dat zijn oorsprong vindt in de achtste eeuw. Toen de Hanzesteden en de handel vanuit de Oostzee daarvan op gang kwam, is het Nedersaksische taal het land binnen komen waaien als internationale handelstaal, en later vertakt als onder andere Groningse, Drentse en Twentse varianten. Het behoud van het Gronings als levendige taal is volgens Gosselaar daarom van grote waarde voor het noordelijk cultureel erfgoed. “De Groningse taal brengt een eeuwenoude geschiedenis met zich mee, en verdient daarom simpelweg meer waardering.”

In Nij Begun staat dat er een speciale rol weggelegd is voor regionale media zoals RTV Noord en Dagblad van het Noorden. Zij hebben een groot bereik en zouden bij kunnen dragen aan de doelen die gesteld zijn in het sociale plan. Merijn Slagter van RTV Noord begrijpt waarom deze opdracht aan de regionale media gegeven wordt: “Je bent in feite ambassadeur van de streektaal.”

RTV Noord en DvhN zijn op verschillende manieren al bezig met het stimuleren van het gebruik van het Gronings. Zo wordt er in de uitzendingen van RTV Noord voornamelijk Gronings gesproken, en brengt het dagblad tweewekelijks een streeknieuwsbrief uit genaamd ‘Kloare Taol’. Een keer met de Groningse o-a, en een keer met de Drentse a-o in de titel, om de Nedersaksische samenhang van de nieuwsbrief te benadrukken.

Gosselaar benadrukt dat het Gronings ook serieuzer genomen moet worden als taal, en niet slechts als een dialect gezien moet worden dat als grapje wordt gebruikt. “Het is belangrijk voor de bewoners van de provincie Groningen om in te zien dat het Gronings een mooie en serieuze taal is die je mag gebruiken, waarbij ook serieuze onderwerpen in het Gronings besproken kunnen worden.”

Of de inzet van de Groningse media genoeg is, is nog maar de vraag. Volgens Pieter Broesder van het DvhN zal het in ieder geval een hele kluif worden om het Groningse taalgebruik te doen herleven. Hij merkt dat het Gronings steeds meer naar de achtergrond verdwijnt. “Maar als krant kun je daar natuurlijk wel wat aan doen, door te laten merken dat het gewoon een volwaardige taal is die het ook verdient aandacht te krijgen.”

Gosselaar vertelt dat de zichtbaarheid en hoorbaarheid van groot belang is bij de revitalisering van een taal, en benadrukt dat de streektaal maar op een manier kan worden gered: “Spreek dagelijks een beetje Gronings met je kinderen en kleinkinderen. Dan kennen ze de klanken, en ligt er in ieder geval een basis waarop ze later kunnen voortborduren.”