Door: Raf Meulenbeld

Groningen –  Het Drents Museum in Assen was afgelopen weekend doelwit van een kunstroof. Henk Helmantel weet als geen ander hoe het is om bestolen te worden van kunst. Wat is zijn ervaring van tussenwereld waarin je belandt als kunstenaar nadat een kunstwerk wordt gestolen?

In 1997 waren twee van zijn schilderijen in de Verenigde Staten het doelwit. Eind vorig jaar werd vanuit het ‘Schloss Evenburg’ in Leer zijn stuk ‘het goudhaantje’ ontvreemd. 37 schilderijen werden in 2000 buitgemaakt uit zijn eigen museum in het Groningse Westeremden. Henk Helmantel (80), bekend als de Rembrandt van het Noorden vanwege zijn realistische schilderwerk. Hij weet als geen ander hoe het voelt om bestolen te worden van kunst en levenswerk.

In de nacht van 24 op 25 januari was het raak in het Drents Museum in Assen. Een explosie doet de ramen klappen en de dieven weten vier artefacten buit te maken. De gouden helm van Coțofenești en drie gouden armbanden worden ontvreemd. De vluchtauto wordt een paar uur later uitgebrand teruggevonden in het nabijgelegen Rolde. Er heerst vrees rondom de gesteldheid van de buit. De daders zijn gepakt, maar de objecten zijn nog altijd spoorloos. Deze zijn van goud en de kans bestaat dat ze niet worden behouden in originele vorm. 

De vier kunstobjecten komen uit de oudheid. De helm is gemaakt in de vijfde eeuw voor christus. De gouden armbanden zijn gemaakt in 50 voor christus. Alle vier komen ze uit het rijk van Daciërs, het huidige Roemenië. De stukken waren in bruikleen van het Roemeens nationaal museum. De waarde, die tussen de 60.000 en 80.000 euro ligt, valt volgens kunstdetective Arthur Brand tegen. Door de media aandacht is het risico heel hoog. Een aantal tienduizenden euro’s lijkt brand dit niet waard. Heel Nederland en Roemenië zijn in de ban van deze roof. Nu de dieven gepakt zijn, zou door een eventuele omsmelting de coulance van de rechter afnemen. 

Dit geldt ook voor schilderijen die gestolen worden. Als gestolen schilderijen onbeschadigd worden teruggevonden, dan krijgen kunstrovers doorgaans een lagere straf. Het is voor schilderijrovers niet gunstig om schilderijen te vernietigen. Alleen in goede staat kunnen ze er geld voor krijgen. In de vorm van verkoop aan topcriminelen of losgeld. De gestolen stukken van Helmantel zijn nog niet boven water. Behalve de 37 schilderijen, hier betaalde Henk Helmantel losgeld voor. 

Meteen na inbraak in het Henk Helmantel museum in 2000 werd een grootschalig politieonderzoek opgezet. Alle schilderijen werden gepresenteerd op TV en de dieven konden de werken aan de straatstenen niet kwijt. “Ze namen telefonisch contact op met mij, dat was wel een schrik.” Na de initiële reactie was er voor Helmantel ook een gevoel van opluchting. “Het geeft ook een soort van vertrouwen.” Als de daders opbellen, dan zullen de schilderijen wel intact zijn. 

Thuis werd hij opgebeld. “’Wat heb je er voor over dat je die schilderijen weer terug krijgt?’ Vroegen ze aan me.” Helmantel lacht: “Best wat!” Uiteindelijk werd er door verschillende partijen 300,000 euro betaald, maar werden de daders vrijwel meteen hierna gepakt. “De werken lagen in een huis in Rijssen”, vertelt Henk. De politie deed een inval en Helmantel heeft alle werken bijna onbeschadigd teruggekregen. “Die dieven zijn altijd uit op geld, dus als ze het werk niet kunnen verkopen komen ze terug bij mij.”

Helmantel houdt zijn hart vast voor de gestolen voorwerpen uit het Drents museum. Hij erkent het grote verschil tussen een schilderij roof en een edelmetaal roof. “Met schilderijen zijn ze nog voorzichtig, goud kan omgesmolten worden.” Hij kan zich voorstellen dat het museum nu een tijd van spanning in gaat. Net als hij destijds. 

In de nasleep kwam er een hoop aandacht voor Helmantel’ privémuseum in Westeremden. Dit leverde meer museumbezoekers op. Als de roof weer uit de media is en vergeten wordt door het publiek, “dan moet de collectie zichzelf redden”, aldus Helmantel. Het gaat uiteindelijk om de stukken zelf. “Het leven gaat door, en nieuwe generaties zijn niet op de hoogte van wat er ooit gebeurd is.”

Helmantel verwacht hetzelfde voor het Drents museum. Ze zullen de veiligheid moeten opkrikken en zorgen dat ze interessante collecties aanhouden. Nu de daders gepakt zijn, is de hoop groter dat de gouden artefacten zich nog in solide staat bevinden. Ook ‘Het goudhaantje’ bevindt zich nog in de criminele onderwereld. Volgens de Rembrandt van het Noorden is dat een wereld waar de gouden tip, de aard van de kunst en “geluk” een grote rol spelen.