Sinds juli 2023 reist het metershoge beeld van een ineengedoken jongen in een felgeel vest door Nederland heen. Van 15 tot 29 januari was het kunstproject in Groningen te zien, waarmee aandacht wordt gevraagd voor zelfdoding onder jongeren. ‘Je kan er letterlijk niet omheen.’

Bente Strijbosch

Deze opvallende sculptuur is onderdeel van het kunstproject #stillestrijd, dat aandacht vraagt voor het stijgende aantal zelfdodingen onder jongeren de afgelopen jaren. Kunstenares Saskia Stolz (54), maakte het kunstproject met het creatieve collectief Power of Art House. Deze denktank maakt kunst in openbare ruimtes om aandacht te vragen voor lastige maatschappelijke thema’s. ‘Het zijn eigenlijk altijd onderwerpen waar we allemaal niet zo’n zin in hebben om over te praten’, vertelt Stolz. 

Al jaren geleden, bij een installatie op het Museumplein over kindermishandeling, ontstond het idee. ‘Er kwam een vrouw in tranen naar mij toe’, herinnert Stolz zich. ‘Ze vroeg of ik ook zoiets wilde maken over zelfdoding onder jongeren. Haar zoon was vorig jaar uit het leven gestapt.’ Stolz belooft de vrouw om ook een kunstwerk over zelfdoding te maken. 

Zeven jaar lang schuift ze het van zich af, het thema is te zwaar om mee bezig te gaan. Totdat een van haar kinderen het onderwerp benoemt, en vraagt of ze daar niet iets mee moet doen. ‘Toen moest het echt.’

Die omslag kwam op een belangrijk moment. In 2023 kwamen 300 jongeren onder de dertig door zelfdoding om het leven. Dat is 17 procent meer dan in 2013, blijkt uit de cijfers van Commissie Actuele Nederlandse Suïcideregistratie (CANS). Daar maken ze zich grote zorgen over, vertellen ze in een interview met NU.nl. 

Het reusachtige beeld van ruim 2 bij 4 meter groot schreeuwt daarom om aandacht voor dit groeiende probleem. De ineengedoken jongen staat symbool voor iemand die er niet wil zijn. Het contrasterende, felgele vest toont de vrolijkheid die hij naar buiten toe uitstraalt. ‘De nabestaanden hebben vaak niks in de gaten’, zegt Stolz. 

Om zich verder in het onderwerp te verdiepen, praatte Stolz met nabestaanden en suïcidale jongeren. Ook schakelde ze 113, de hulplijn voor zelfmoordpreventie, in. Want hoe voer je een gesprek met iemand die suïcidaal is, of was? ‘Je moet het gewoon vragen’, krijgt Stolz te horen. ‘En niet met een oplossing willen komen. Luisteren is genoeg.’ 

De onvermijdbare installatie is daarom ook recht voor zijn raap. Voorbijgangers zien op een onverwacht moment een jongen die zich overduidelijk niet goed voelt. Daar heeft niemand om gevraagd, maar toch is het er. Dat kan in één keer echt ontregelend zijn, en dat is de bedoeling. ‘Je kan er letterlijk niet omheen.’ 

Toch ontvangt de kunstenares geen boze mails van geschrokken mensen. Ze merkt juist het tegenovergestelde op. Via de mail of op social media bedanken mensen haar voor het op gang brengen van het gesprek. ‘Dat is echt een opluchting voor ze’, zegt Stolz. ‘Op een gegeven moment heeft de omgeving geen zin meer in zo’n gesprek. Dit biedt weer een opening.’   

Dat het beeld zoveel aandacht krijgt, had Stolz nooit verwacht. Het duurde lang om de vergunningen voor de eerste steden rond te krijgen. Daarna zou het beeld een vaste standplaats krijgen. Maar na twee maanden stroomden de aanvragen van gemeenten binnen om het beeld ook in hun stad te plaatsen. Inmiddels heeft de ineengedoken jongen in zijn felgele vest 23 steden bezocht en reist hij tot het einde van dit jaar nog het hele land door. 

De impact van #stillestrijd is ook op andere manieren zichtbaar. In Amersfoort zijn honderden kaarsen en fotolijsten om het beeld heen geplaatst en in Weert stond het hele plein vol met mensen tijdens de lancering in de stromende regen. In Groningen besloot een docent van de kunstacademie Minerva het beeld met zijn hele klas te bezoeken en na te schilderen. 

Ook gemeenten zitten niet stil. ‘Het beeld vormt een fijn haakje om te laten zien dat er hulp en aandacht voor is’, zegt Stolz. Vaak staat er zelfs een hele week in het teken van het onderwerp zelfdoding. Zo worden er preventieprogramma’s, praatavonden en activiteiten voor jongeren rondom het onderwerp georganiseerd. ‘Het doet wel echt veel meer dan alleen daar staan.’ 

Volgens Stolz moet er op een gegeven moment wel een vaste plek voor het beeld komen, zodat mensen het op eigen gelegenheid kunnen bezoeken. Dat zou aan het einde van dit jaar moeten zijn, maar of dat gaat lukken is nog maar de vraag. ‘We hebben nog 36 gemeenten in de wachtrij staan’, verklapt Stolz.  

Zowel Den Haag als Amersfoort zijn bezig met plannen om het beeld in hun stad te laten eindigen. Maar het kunstproject eindigt daar niet. Sinds eind maart reist een tweede beeld door België heen. Deze keer is het een meisje van 2,5 meter hoog, met een pet op en hetzelfde knalgele vest aan. 

‘Er was een nabestaande die heel erg zijn best heeft gedaan om het beeld ook naar België toe te krijgen’, vertelt Stolz. ‘Bij hem was het zijn dochter die uit het leven is gestapt.’