Door: Sarah van Ekeris

Afgelopen weekend genoot Nederland massaal van de zon, maar de keerzijde van UV-straling blijft vaak onderschat. Susan van den Berg (43) kreeg huidkanker na jarenlang onbeschermd zonnen. Dermatologen waarschuwen: ook in Nederland is insmeren essentieel.

Volle terrassen, drukke parken en afgeladen stranden; afgelopen weekend was het in Nederland tropisch warm, met temperaturen van boven de 30 graden. In Twente werd het 31,8 graden, de warmste 14 juni in Nederland ooit gemeten. Mensen zochten massaal de zon op om van dit lekkere weer te genieten. Toch geldt dit niet voor iedereen. Susan van den Berg (43) blijft liever binnen: “Sinds mijn huidkanker ga ik niet meer vrijwillig in de zon.”

Het is 2018 als Van den Berg nietsvermoedend voor een controle naar de huisarts gaat. “Ik had last van mijn schouder en wilde een doorverwijzing voor een fysiotherapeut. Mijn huisarts wilde eerst zelf even kijken wat er aan de hand was.” Terwijl de arts vaststelt dat Van den Berg waarschijnlijk een spiertje heeft verrekt, valt hem nog wat anders op. “Hij vroeg mij of ik ooit die moedervlek op mijn onderrug heb laten checken, want die had nog een wat rare vorm. Dat was wel even schrikken, ook omdat ik hier totaal niet op gerekend had. Je komt met één klacht en gaat naar huis met twee.” Zo liep Van den Berg die middag de praktijk uit, niet alleen met een verwijzing voor de fysio, maar ook eentje voor een dermatoloog. “Die constateerde dat de moedervlek een kwaadaardige vorm van huidkanker was.”

Huidkanker is de meest voorkomende en snelst groeiende kankersoort in Nederland. Volgens het KWF werd er vorig jaar bij bijna 80.000 mensen een vorm van huidkanker geconstateerd. Van de verschillende vormen van huidkanker zijn melanomen de meest agressieve. Ze ontstaan vaak in of rond bestaande moedervlekken en zijn te herkennen aan hun asymmetrische, veranderende of donkere vormen. Blootstelling aan UV-straling verhoogt de kans op het ontstaan hiervan. Doordat melanomen snel kunnen groeien en uitzaaien naar andere organen, is dit de meest levensbedreigende vorm van huidkanker.

Ook Van den Berg kreeg de diagnose ‘melanoom’. Die uitslag kwam als een klap. “Ik ben fit, gezond, rook niet, dus ik had nooit verwacht dat ik ooit kanker zou kunnen krijgen.” De tumor, inclusief een stuk van de omliggende huid, is operatief verwijderd. “Ik heb hier nu een litteken zitten van ruim 15 centimeter terwijl ik dat gewoon had kunnen voorkomen.”

Van den Berg geeft aan jarenlang fanatiek in de zon te hebben gelegen, zonder na te denken over de gevaren van de zon voor haar gezondheid. “Ik ben opgegroeid in de jaren negentig. Zon is goed voor je, dachten we toen. In de zomer lag ik altijd uren te bakken, niet ingesmeerd, of soms alleen met wat olie. Alles om maar zo snel mogelijk bruin te worden.” Verbranden hoorde daar volgens haar gewoon een beetje bij. “We zeiden altijd: vandaag een tomaatje, morgen een chocolaatje.”

Dermatoloog Ingrid Smit (54) gruwelt van die woorden. “Ik kan zó boos worden als ik dat hoor,” zegt ze hoofdschuddend. Volgens haar zijn mensen zich nog steeds niet bewust van de gevaren van huidbeschadiging op lange termijn. “Ze denken vaak dat de schade weg is als de verbranding is genezen, maar onze huid onthoudt alles. Elke keer als je verbrandt, sla je die schade op. Ook als dat al jaren geleden is geweest. Die schade kan dan op latere leeftijd uitgroeien tot huidkanker.”

Van den Berg heeft hier tot vlak voor haar diagnose nooit bij stil gestaan. “Nu pas zie ik in hoe gevaarlijk en ook hoe dom dat eigenlijk was.” Het is volgens haar ook niet verwonderlijk dat ze altijd verbrand was. “Zonnebrandcrème gebruikte ik nooit. Ik dacht altijd dat je daar niet bruin van kon worden.”

Deze misconceptie komt Smit dagelijks tegen. “Zonnebrand vormt een beschermlaag op de huid tegen de UV-straling van de zon,” legt ze uit. Dit betekent dat de straling minder schadelijk is voor de huid, maar houdt niet in dat die volledig wordt geblokkeerd. “Zelfs met zonnebrand op dringt de straling door in de huid. Het pigment wordt nog steeds geactiveerd en je kan dus nog steeds bruin worden. Het zorgt er alleen voor dat je minder snel verbrandt en dus minder kans loopt op huidschade.”

Een andere mythe is dat de Nederlandse zon niet sterk genoeg zou zijn om huidschade te kunnen veroorzaken. “De zon in Nederland wordt vaak onderschat. Ook hier kan die heel krachtig zijn. Bij een UV van 6 of hoger, wat regelmatig voorkomt in Nederland, kan je al binnen een halfuur verbranden. Bij een UV-index van 8, zoals afgelopen weekend, zelfs al binnen een kwartier.” UV-straling gaat bovendien ook door wolken heen, dus zelfs op bewolkte dagen loop je risico. “Huidbescherming is hier dus net zo belangrijk als in zonnigere landen.”

Wil je weten hoe en vanaf welke UV-index je je huid het beste kan beschermen? Kijk dan in onderstaande UV-wijzer.

Zilveren Kruis heeft daarom een smeercampagne gestart door in heel Nederland palen met zonnebrand te plaatsen. Zo willen ze het laagdrempeliger maken voor mensen om zich in te smeren. Als iemand vergeten is om zonnebrand mee te nemen, heeft diegene er op deze manier toch toegang tot.

Van den Berg is blij dat er nu zoveel aandacht is voor de gevaren van de zon. “Achteraf heb ik ontzettend veel spijt van hoe ik met mijn eigen gezondheid ben omgegaan. Wie weet, als er toen ook zulke campagnes waren geweest, had ik misschien nooit kanker gekregen.”

Sinds de tumor is weggehaald, is de kanker niet meer teruggekomen. Ze heeft niet alleen een fysiek litteken, ook mentaal heeft de kanker zijn sporen achtergelaten. “Ik ben als de dood dat het ooit weer terugkomt. Daarom ga ik niet meer in de zon. Ik neem gewoon geen enkel risico meer.”