Door: Tom Doldersum

Voor de vierde keer in een maand tijd zijn er in verschillende delen van het land geen treinen beschikbaar vanwege een staking. De onderhandelingen over een hernieuwde cao tussen de spoorvakbonden en de NS zijn wederom op niets uitgelopen.  

“De eerste dag dat er gestaakt werd kon ik niet naar de begrafenis van een vriendin, nou dan heb je er wel even zwaar de pest in”, vertelt Will Gerbers van vereniging Rover, die zich inzet voor reizigers in het openbaar vervoer. De stakingen raken heel veel mensen. “Die moeten programma’s omgooien. Je kunt bijvoorbeeld niet naar het ziekenhuis of je moet andere belangrijke afspraken afzeggen of verplaatsen. Er wordt van reizigers een behoorlijke flexibiliteit verwacht. En het blijft ook niet bij één keer. Dit is nu de vierde dag deze maand dat er gestaakt wordt.”

Na de drie eerdere stakingen op 6 juni, 10 juni en 13 juni, waaronder ook landelijke, gaat het ditmaal om de regio’s Oost- en noordwest Nederland. Dat bevat de standplaatsen Arnhem, Deventer, Ede-Wageningen, Enschede, Hengelo, Nijmegen, Zutphen, Alkmaar, Almere, Amsterdam, Den Helder, Haarlem, Hoorn, Enkhuizen, Zaandam en Schiphol.

Volgens vakbond VVMC komt de NS nog steeds niet tegemoet aan de eisen in het cao-conflict. Twee weken geleden begonnen zij, samen met vakbonden FNV en CNV, met staken omdat ze ontevreden waren over de cao-onderhandelingen voor de ongeveer 17.500 medewerkers. De bonden willen betere arbeidsvoorwaarden en daarnaast een loonsverhoging van 6 procent. “Wij willen gewoon verbeterde arbeidsvoorwaarden, de regelingen worden nu alleen maar verslechterd. Mensen moeten steeds meer werken en krijgen onregelmatige diensten”, verklaart de VVMC. 

Vorige week vrijdag verhoogde de NS het loonbod van 2,55 procent al naar 3,25 procent voor dit jaar. In maart van volgend jaar zouden de lonen met 2,75 procent kunnen gaan stijgen. In dat aanbod worden de werknemers vooral gecompenseerd voor de inflatie, maar in koopkracht gaan zij er amper op vooruit, ziet ook de woordvoerder van de VVMC. “Naast de verbeterde arbeidsvoorwaarden willen wij in ieder geval een loon dat de inflatie dekt.”

Proporties

“In eerste instantie is staken natuurlijk een recht, en daar willen wij niet aan komen. Maar het begint onderhand wel proporties aan te nemen. Reizigers beginnen onderhand ook te morren”, reageert Gerbers op het feit dat er voor de vierde keer in elf dagen geen volledige dienstregeling beschikbaar is. Voor Rover begint het begrip voor de eisen van de vakbonden daarom steeds meer af te nemen. “Omdat de impact zo vreselijk groot is”, stelt zij. 

Betrouwbaarheid

Volgens Gerbers is de grootste zorg dat reizigers weglopen en niet meer terugkomen. En dat is zorgelijk want het aantal gebruikers is nooit meer zo hoog geweest als in 2019, het jaar voor corona. In dat jaar was het aantal check-ins 1285 miljoen volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek. Vanaf 2020 groeide het aantal reizigers weer gestaag, maar het aantal uit 2019 is nog lang niet bereikt waardoor de NS miljoenen verlies leidt. 

Dat het aantal reizigers af is genomen heeft volgens Gerbers ook te maken met de betrouwbaarheid. “Er zijn nu natuurlijk ook mensen die zeggen: ‘Het openbaar vervoer is niet betrouwbaar. We stappen wel in de auto, want die doet het altijd. En als die het niet doet, dan bellen we de ANWB en dan wordt dat probleem opgelost.’ Dit is gewoon anti-reclame voor het OV. En dat is zo jammer, want het OV is natuurlijk een prachtig systeem.”

De VVMC ziet dat beeld als niet meer dan koffiedik kijken. “Kijk, we vinden het allemaal vervelend, met name voor de reizigers”, stellen zij. “We kunnen er wel van alles over zeggen, maar ik hoop ook dat ze snel mogelijk een beter bod doen en met name dan op de arbeidsvoorwaarden.” 

Ook op het feit dat de gewone reizigers de dupe zijn van de stakingen, hebben zij geen duidelijk antwoord. “Eigenlijk moet je dan bij de NS zijn’, reageren zij. “Wij vinden het ook heel vervelend. Maar ze laten ook weinig andere keuze. 97 procent van de eisen of vragen die wij hebben wordt niet ingewilligd, dan ben je gewoon niet aan het onderhandelen.”

Alternatieven

Toch vindt Rover dat meermaals staken wel extreem is, en dat dit ook op andere manieren had kunnen worden aangepakt. “Denk bijvoorbeeld aan het vijf minuten stilzetten van de trein”, benoemt Gerbers. “Daarnaast heeft Rover gepleit voor een zogenoemde nooddienstregeling, waarbij je nog steeds wel ergens kunt komen, maar dan minder vaak. Nu is het zo dat wanneer je ergens strandt, je niks kan en je het maar moet uitzoeken. En het gekke is dat op het moment dat de stakingen voorbij zijn en de NS’ers hun werk weer doen, dat ze wel graag willen dat iedereen weer vrolijk met de trein gaat reizen.”

Niet de laatste

Desondanks denkt Gerbers dat het niet de laatste staking zal zijn. “Er is al gezegd door sommige vakbonden dat zij nog niet klaar zijn met de NS”, reageert ze. “Een aantal vakbonden zijn nog in gesprek. Ik denk dat dit nog wel even doorgaat, want de NS heeft helaas een beperkte financiële ruimte. Als ze nou geld hadden, dan gaven ze dat, maar die financiële ruimte hebben ze gewoon niet.”