Door: Talita van den Berg

In meerdere steden in Zuid-Europa protesteren inwoners tegen massatoerisme. In Barcelona werden afgelopen weekend toeristen bespoten met waterpistolen. Hebben de demonstranten een punt, en moeten we nog wel naar deze populaire Spaanse stad op vakantie gaan?

Restaurantjes waar je weken vooruit moet reserveren, urenlange rijen in de supermarkten en afgesloten roltrappen door hordes TikTokkers die daar allemaal hetzelfde filmpje maken. Dat is de realiteit in Barcelona nu het zomer wordt. “Er is hier geen ruimte voor spontaniteit”, vertelt Ilse Drenth (24). De Groningse studente woont vijf maanden lang in de stad om stage te lopen bij een Nederlandse start-up. “In Groningen hoef ik niet drie maanden van tevoren te reserveren voor een restaurant. Hier moet je alles ver van tevoren reserveren, vooral de populaire plekjes.”

Afgelopen weekend gingen honderden mensen de straat op in steden in Spanje, Portugal en Italië om te protesteren tegen massatoerisme. De lokale bevolking van populaire vakantiebestemmingen in Zuid-Europa is niet blij met het enorme aantal toeristen. In Palma op Mallorca verzamelden zelfs 8000 demonstranten om zich hiertegen uit te spreken. Ook in Barcelona protesteerden 600 mensen mee en werden toeristen natgespoten door demonstranten met waterpistolen. De actie werd georganiseerd door de groeiende beweging Minder Toerisme, Meer Leven, die pleit voor betere leefbaarheid in de populaire steden.

Drenth begrijpt dat de lokale bevolking zich ergert aan de toeristen. Zelf woont ze in een toeristische wijk in de buurt van het strand. “Ik snap wel dat ze hier gek worden van de toeristen. Ik moet naar mijn werk met de metro of de fiets en het is echt heel druk, vooral rondom bezienswaardigheden. Je kan er niet langs, mensen kijken niet uit, lopen door rood. Het is gewoon heel druk hier.” Ze begint er niet eens aan om door de drukste winkelstraat te lopen en doet haar boodschappen buiten de toeristische gebieden. 

Vlak voor de zomer is een logisch moment voor zulke demonstraties volgens Ko Koens, lector toerisme aan de Hogeschool Inholland. Toevallig is hij zelf in Spanje voor een conferentie. “De lokale bevolking is zelf nog niet op vakantie, maar het wordt al wel drukker met toeristen richting de zomer.” Op 1.6 miljoen inwoners heeft de stad jaarlijks ruim 15 miljoen toeristen. Of de demonstranten een punt hebben met hun massale actie, daar twijfelt Koens geen seconde aan: “Ze hebben zeker wel een punt.” 

De leefbaarheid staat behoorlijk onder druk in Zuid-Europa, legt hij uit. “De steden zijn snel aan het veranderen, niet altijd ten goede van de mensen die er wonen.” Toerisme is een onderdeel van dat probleem. Hele wijken richten zich bijvoorbeeld op toeristen, met het gevolg dat dagelijkse faciliteiten plaatsmaken voor barretjes en barista-cafés. “Die zijn superleuk voor bezoekers en jonge hippe mensen, maar dat zijn niet altijd de originele bewoners.” Kinderopvangen, scholen of medische voorzieningen verdwijnen in toeristische wijken en dat maakt het vooral voor ouderen en gezinnen met jonge kinderen erg moeilijk om ergens te blijven wonen. 

Daarnaast vormt de krappe huizenmarkt een dreiging voor de leefbaarheid in de stad. “De huizencrisis wordt hier enorm sterk gevoeld”, aldus Koens. De stijgende huizenprijzen zijn al langer een probleem en soms worden gebouwen opgekocht en omgebouwd voor een rijkere doelgroep. “De lokale bevolking vraagt zich af: is deze plaats nog van mij?”

Volgens Roos Gerritsma, associate lector toerisme aan de Hogeschool Inholland, ligt het probleem niet alleen aan het aantal toeristen, maar ook aan het type mensen dat naar de stad komt. Denk bijvoorbeeld aan eventuele overlast door vrijgezellenfeestjes. “Iedereen die weleens reist, zou zich af moeten vragen: wat is mijn rol? Wat is mijn impact? Moeten we wel allemaal naar dezelfde plek? Daar begint het heel erg.” Volgens haar moeten er niet per se minder toeristen komen, maar een ander soort toeristen.

Nour al Zohbi (23) gaat deze zomer voor de zesde keer naar Barcelona op vakantie. Ze begrijpt dat de lokale bevolking klaar is met het massatoerisme, maar de protesten houden haar niet tegen om te gaan. Ze ziet zichzelf niet als een vervelende toerist. Wel gaat ze dit keer nog wat beter opletten dan normaal. “Maar als een waterpistool het ergste is… Er zijn ergere dingen op de wereld. Misschien gaan we niet naar de drukke plekken, maar dat waren we sowieso niet van plan.” 

Bovendien helpt het de stad ook niet als er echt veel minder toeristen zouden komen, aldus Gerritsma. Wat er dan gebeurt, hebben we gezien tijdens corona. “Economisch wordt het dan heel zwaar voor verschillende ondernemers en ook voor bewoners.” Er is dan ook geen makkelijke manier om iets te doen aan de massa’s toeristen. Een “wicked problem” noemt Gerritsma het. “Het is heel ingewikkeld. Er is geen quick fix.”

Volgens Drenth is het niet nodig om je tripje naar Barcelona te annuleren, al is het door de drukte misschien niet slim om last-minute te gaan. Bovendien: “Je moet eerder bang zijn dat je zakken gerold worden dan dat je nat gespoten wordt door waterpistolen.”