Auteur: Keri Bosker

‘Tijdens het voetballen sprong ik hoog in de lucht voor een schot. Met een schietbeweging om de bal te raken. Ik landde en direct wist ik dat het fout zat. In een fractie van een seconde scheurde ik mijn kruisband’, vertelt Henderika Kingma (27), die sinds september actief is als coach bij de meiden onder 16 jaar van FC Groningen. Vervolgens scheurde ze haar kruisband nog een keer.

Mede vanwege deze ervaring twijfelde Kingma geen moment toen hoofdonderzoeker en sportwetenschapper Anne Benjaminse, verbonden aan de Universiteit Groningen, de medewerking van het meidenvoetbalteam vroeg. Samen met een promovendus wilde Benjaminse graag op het veld onderzoeken hoe je kruisbandblessures kan voorkomen. Dit gebeurt met een speciaal pak. Via het pak zijn er sensoren over het hele lichaam van een sporter geplaatst. ‘De functie van de sensoren is dat we kunnen meten hoe de meiden bewegen. Het buigen, het strekken, een draaibeweging en de hoeken die zij met hun knieën maken, wordt door het pak gemeten. Dan kun je een idee krijgen of ze goed of slecht bewegen. Daarmee kunnen wij zien: wat kan het risico zijn op kruisbandletsel?’, legt Benjaminse uit.

Wereldwijd is FC Groningen de eerste voetbalclub die meewerkt aan metingen bij speelsters onder 16 jaar. Uniek is dat het pak de bewegingen van voetbalsters op het voetbalveld zelf meet. De laatste jaren hebben wetenschappers steeds meer aandacht voor specifieke blessures van vrouwelijke voetballers, volgens Benjaminse. Dat komt door de toegenomen populariteit van vrouwenvoetbal. Met name kruisbandblessures zijn een veelvoorkomend probleem dat maar lastig getackeld lijkt te worden. Door tijdens de wekelijkse trainingen het pak met sensoren te dragen, hoopt FC Groningen blessureleed bij de jonge voetbalsters te voorkomen.

Mentale fitheid

Nadat Benjaminse zelf een kruisbandblessure kreeg, werd het haar doel te onderzoeken waarom het zo vaak mis gaat. Vooral in het vrouwenvoetbal. Volgens Benjaminse spelen er naast fysieke factoren, zoals de draaibeweging in de knie van de vrouw, ook mentale fitheid van meiden mee en belastbaarheid. Benjaminse: ‘In de pubertijd kan het zijn dat je minder lekker in je vel zit, een slecht cijfer krijgt op een proefwerk of je relatie uit gaat. Of er gebeurt iets met vriendjes of vriendinnetjes. Dan sta je gewoon minder fris op het veld en kan de kans op blessures ook toenemen.’

Als coach vindt Kingma het haar taak te zien wanneer een speelster niet lekker in haar fel zit. ‘Ik laat hen dan niet tot het uiterste door gaan. Want dat kan juist een moment zijn waarin een kruisband afscheurt.’ De verhoogde kans op een kruisbandblessure heeft deels met het vrouwelijke figuur te maken: de heupen zijn doorgaans wat breder dan bij mannen en daardoor staan de knieën meer naar binnen. Daarnaast speelt getraindheid mee, aldus Kingma.

Als er een blessure is, probeert de trainster doorzettingsvermogen aan haar speelsters mee te geven. ‘Ik heb veel respect voor bijvoorbeeld Feyenoord speelster Kirsten van de Westeringh. Voor de tweede keer scheurde zij haar kruisband. Die gaat er gewoon vol gas weer voor. Ik vind het mooi om te zien dat zij zo positief daarin staat. Ze doet er alles aan om sterker terug te komen. Die positieve mindset wil ik mijn speelsters ook meegeven.’

Haar trainingen past Kingma aan om de meiden voor te bereiden op onverwachte situaties. In de training die om kwart over acht in de ochtend start slalommen de meiden om gekleurde dopjes. Bij het woord ‘geel’ wordt er snel gereageerd en de bal naar het gele kapje geschopt. ‘In mijn trainingen creëer ik zoveel mogelijk verrassende bewegingen, maar dan wel gecontroleerd. Tijdens een wedstrijd zijn dat juist de momenten waarop een kruisband kan afscheuren’, aldus Kingma.

De voetbalsters van het elftal vinden het geen probleem om het pak te dragen. Na een meting met het pak krijgen zij een rapport dat zij zelf kunnen inzien. Kingma : ‘Het mooie is dat het pak anders dan bij een meting in het laboratorium ook externe factoren meeweegt. Want bij voetballen kan ook de pressie van de tegenstander of wedstrijdspanning een rol spelen bij het optreden van een blessure.’

Fysiotherapie

Het pak kan verschillende hoeken meten van de knie, legt fysiotherapeut Jesse Renken van FC Groningen uit. ‘Als een speelster een sprong maakt, kunnen we de mate van de buiging in de knie zien. Als sporters weinig door hun benen zakken na een sprong is er weinig knie flexie. En hoe minder knie flexie, hoe groter de kans op een kruisbandblessure. Dit zijn daarom hele waardevolle metingen.’

Julia Mulder is fysiotherapeut bij de opleiding van de FC Groningen meiden teams. Zij legt uit: ‘Als je een kruisband afscheurt en je wordt geopereerd, is er de twee jaar daarna een kans van 30 procent dat je deze opnieuw scheurt.’ Mulder heeft tot nu toe geen kruisbandblessures meegemaakt bij de meiden onder 16 jaar.

Renken is al zeven jaar fysiotherapeut bij FC Groningen. In de topsport keert volgens hem ongeveer 85 procent na een kruisbandblessure terug op het oude niveau. ‘Het heeft vaak ook met angst te maken, niet durven om weer de volle honderd procent te geven. Angst kan alles in je eigen systeem blokkeren en dus ook om verder te komen’, aldus Renken. Bij FC Groningen werken de fysio’s met een vragenlijst ‘Psychological Readiness to Return to Sport’. Om te checken of een voetballer er mentaal klaar voor is om terug het veld op te gaan. Daarnaast is er ook een specifieke vragenlijst na een kruisbandblessure. Voor hem staat vast dat de fitheid op mentaal vlak een rol speelt in de kans op een kruisbandblessure.  

Een kruisband scheuren gebeurt in een fractie van een seconde maar het revalidatieproces kan wel negen tot zestien maanden duren. Drie maand na een kruisbandoperatie kan een fysio beginnen met de eerste testen. Vervolgens brengt hij of zij de krachtwaarden in kaart. En na een half jaar komen daar sprongtesten bij.

Naast fysieke factoren kunnen ook hormonen een rol spelen volgens Renken. ‘Er zijn bestaande onderzoeken naar sprongkracht in verschillende fases van de menstruatie. Dit is een eerste aanzet om te kijken of dat ook een rol speelt. De invloed van hormonen moet nog meer onderzocht worden als factor voor de kans op kruisbandblessures.’ In bepaalde fases in de menstruatie zou je dan minder moeten doen om minder risico te lopen op een blessure, aldus Renken.

Voorkomen is beter dan genezen

Bij FC Groningen geldt dat voorkomen beter is dan genezen.  ‘Bij de meiden onder 16 jaar heb ik nog geen kruisbandblessures meegemaakt. En dit wil ik graag zo houden’, aldus trainster Kingma.