GRONINGEN | Werknemers van bezorgdiensten in Groningen worden regelmatig gedwongen om hun werk te doen op elektrische bezorgfietsen met ernstige gebreken: “Het is gewoon een groot drama, trap er niet in.”

Door Lisa Eising en Lotte Groenendijk

Het is winter en de weg is glad van de ijzel. Met twee footlong sandwiches in haar bak voorop de e-bike, rijdt Isa (22) een rotonde op, onderweg naar haar bezorgadres. Uit haar ooghoeken ziet ze een auto naderen. Bewust van het gladde wegdek zet Isa op tijd haar remmen in om snelheid te minderen en een ongeluk te voorkomen. Tevergeefs, haar remmen blijken niet te werken. “Ik gleed te lang door, de rotonde op en de auto reed volledig tegen me aan”. Isa valt en houdt er flinke blauwe plekken aan over. Ze werkt op dat moment voor de Subway, maar sympathie vanuit haar werkgever blijft uit. Verbaasd over de mankementen aan haar fiets is haar manager ook niet. “De remmen waren al heel lang kapot, maar ik moest gewoon verder bezorgen.”

 “Op een gegeven moment stonden er dertig fietsen tegen de muur aan om gerepareerd te worden,” weet Joran (25) van zijn tijd als bezorger bij Thuisbezorgd. “Mensen moesten eerder stoppen met hun shift omdat er niet genoeg fietsen waren.” Toch werd ook hij op pad gestuurd op een kapotte fiets. Hij herinnert zich kettingen die er constant afvliegen, een zadel dat opeens naar beneden zakt en sturen die loszitten. “Ik heb een keer gehad dat ik een drempel over ging en dat toen mijn voorwiel los raakte. Terwijl het wiel door de straat rolde, kon ik me nog net op tijd opvangen met mijn voeten.” De fietsen worden slecht onderhouden volgens Joran. “Het is gewoon een groot drama, trap er niet in.”

E-Bike in de bezorging

Hoewel de e-bike haar bezorgers steeds vaker in gevaarlijke situaties brengt, lijkt de elektrische bezorgfiets voor werkgevers een geschenk uit de hemel. Het is goedkoper dan een scooter of auto en medewerkers hebben geen rijbewijs nodig om op een e-bike te bezorgen. 

De populariteit van de elektrische bezorgfiets is ook terug te zien in het aantal ongelukken. Uit onderzoek naar de verkeersveiligheid van bezorgers op een elektrische fiets, uitgevoerd door SWOV, het nationaal wetenschappelijk instituut voor verkeersveiligheidsonderzoek, blijkt dat 38% van de ondervraagde bezorgers tenminste één ongeval hebben gehad met de e-bike in de afgelopen 12 maanden. 9% van hen geeft aan dat een mankement aan de fiets de directe oorzaak van het ongeval was.

Volgens SWOV geeft de meerderheid van de ondervraagde bezorgers (64%) aan dat er in de afgelopen maand één of meer fietsonderdelen kapot zijn geweest. Ook Frank van Bennekom, bestuurder bij vakbond FNV Young & United, merkt dat er enorm veel klachten over het onderhoud van fietsen binnenkomen. “Ongelukken gebeuren dagelijks en vaak komen deze doordat fietsen niet goed en niet preventief onderhouden worden”, vertelt Van Bennekom.  

Negatieve geluiden

“Als ik aan riders vraag hoe het gaat, krijg ik eigenlijk altijd terug dat het slecht gaat.” Van Bennekom werkt binnen de FNV ook als onderhandelaar voor de bij de vakbond aangesloten riders. Werkgevers willen volgens hem geen inzicht geven in hoeveel ongelukken er gebeuren met bezorgers. “Vrijwel elke rider die ik spreek geeft aan weleens betrokken te zijn geweest bij een ongeluk.  Als ik dan vraag was het mis met de fietsen? Dan komen daar hele verhalen uit.” Er bestaat veel druk onder riders om een bezorging op tijd te leveren. “Combineer dit met het slechte onderhoud van de fietsen, dan heb je een giftige cocktail”. 

Susanne van der Gee, onderzoeker bij TeamAlert, een jongerenorganisatie die strijdt voor nul verkeersslachtoffers onder jongeren, ziet ook dat ondernemers meer bezig zijn met het bezorgen, dan met de veiligheid van de werknemer. “Ondernemers willen zo snel mogelijk die bestellingen wegwerken.” Van der Gee benadrukt dat het belangrijk is dat de elektrische fietsen op een veilige manier worden gebruikt, maar dat dit niet altijd gebeurt. “We horen vooral geluiden van bezorgers of werkgevers over naburige restaurants. Dat het materiaal bij de concurrenten niet op orde is.”

Het is de taak van de werkgever om ervoor te zorgen dat de e-bike die onder werktijd gebruikt wordt veilig is. Dit geldt ook voor (elektrische) fietsen die van de medewerker zelf zijn. Als het ongeluk wordt veroorzaakt door gebreken aan de fiets, is de werkgever hiervoor aansprakelijk. Toch wijzen werkgevers vaak naar de leveranciers, die op hun beurt weer naar de werkgevers wijzen . Terwijl beide partijen weigeren de verantwoordelijkheid op zich te nemen, blijft ondertussen de bezorger voor enkel een paar centen gevaar lopen door op een slecht onderhouden e-bike met hoge snelheid door de stad te fietsen.

Slecht onderhoud

 “Mijn leidinggevende zat altijd achterin de zaak met die fietsen te klooien”. Van de drie fietsen die de Subway Helpman, waar Isa werkzaam was op het moment van haar aanrijding, in gebruik had, waren er twee eigenlijk niet bruikbaar. Isa beschrijft het als “echt balen” als je als medewerker op een van die fietsen je bezorging moest maken. “Die fietsen waren eigenlijk altijd kapot. Pas als de fiets echt helemaal niet meer te gebruiken was, liet de baas ze maken”. In de tussentijd sleutelde de leidinggevende van de Subway zelf aan de fietsen.

Filiaalmanager Jorian van Dominos Boterdiep kan zich hier ook in vinden. “Onderhoud is wel een dingetje,” zegt hij meteen als hem wordt gevraagd naar de e-bikes. “Het zijn oudere fietsen die natuurlijk intensief worden gebruikt, dus die hebben vaak onderhoud nodig.” 

Ondanks het intensieve gebruik en de vele mankementen, valt het tegen hoe vaak de fietsen worden nagekeken door een expert. Volgens Jorian wordt er alleen als er iets stuk is door een professioneel oog naar de fietsen gekeken. Volgens de filiaalmanager zijn de fietsen tot dan “op zich nog wel veilig,  maar dan werken bijvoorbeeld de remmen even wat minder goed.” Pas als het niet meer veilig voelt, zet Dominos Boterdiep de fiets aan de kant, maar tot die tijd blijven bezorgers op de e-bikes fietsen, ook als onderdelen niet goed werken.

Chris, filiaalmanager van Dominos Floresplein, ervaart ook moeilijkheden met het onderhoud van de fietsen. Er gaat regelmatig iets stuk aan de e-bike, zoals de remmen of het licht. Logisch vindt Chris:  “De fietsen draaien veel overuurtjes”. Bij het filiaal van Chris zijn er acht fietsen in gebruik. De fietsen gaan ondanks het intensieve gebruik jaren mee en worden niet snel vervangen voor een volledig nieuw exemplaar. “Als de e-bike niet meer fietsbaar is vervangen we alleen de kapotte onderdelen.” Hierdoor bezorgt het filiaal al ruim drie jaar met dezelfde fietsen.

Preventief onderhoud

“Na drie jaar zijn de fietsen echt helemaal op, daarna moet je stoppen met de fiets gebruiken.” Dit vertelt Chiel van leverancier en servicedienst Ebike4Delivery. Het bedrijf levert elektrische fietsen aan partners in Groningen. Doorgaans leasen bezorgdiensten hun elektrische bezorgfietsen van dit soort leveranciers. Werkgevers kunnen vervolgens bij de leveranciers aankloppen wanneer er behoefte is aan onderhoud. 

“Eigenlijk heeft een e-bike om het kwartaal een onderhoudsbeurt nodig”. Ebike4Delivery stuurt hun partners om het kwartaal een mail dat het weer tijd is voor preventief onderhoud. Volgens Chiel houden bezorgdiensten zich niet aan dit advies. “Pas als het echt foute boel is, worden de fietsen binnengebracht. Het is gemakzuchtig, terwijl achterstallig onderhoud de kans op ongelukken vergroot.”

Gemakzucht

Het merendeel  van de gecontacteerde bezorgdiensten voert geen preventief onderhoud uit aan de elektrische bezorgfietsen. Er wordt enkel een contactformulier van het servicebedrijf ingevuld wanneer er een onderdeel stuk is. 

“Alleen als wij melden dat er iets kapot is, komt het servicebedrijf langs”. Dit zegt filiaalmanager Chris, die de fietsen least bij ConnectBike. Bijna wekelijks vult hij een contactformulier  in: “Er gaat regelmatig wel iets stuk”. 

Filiaalmanager Jonathan van New York Pizza aan de Verlengde Hereweg noemt de kwaliteit van de e-bikes die zijn filliaal least “cheap”. Hij doelt op de slechte materialen van de fietsen. “Preventief onderhoud? Dat hebben wij nog nooit gedaan,” stelt Jonathan.

“Op dit moment hebben geen van onze fietsen remmen. Die zijn allemaal stuk”, vertelt hij. “De handremmen”, corrigeert hij zichzelf dan. De fietsen hebben enkel nog een terugtrap rem, die alleen op het achterste wiel aanslaat.  “Het heeft geen nut om de handremmen te blijven repareren, ze gaan toch meteen weer stuk.” New York Pizza aan de Verlengde Hereweg least hun fietsen bij Elveco. 

“Onze fietsen zijn onderhoudsvrij”, beweert Vincent van Elveco.  Toch rijdt New York Pizza dagelijks rond op fietsen zonder handrem en met kapotte onderdelen. Vincent blijft erbij dat de elektrische fietsen geen onderhoud nodig hebben. “Dat er onderdelen stuk gaan ligt aan de kwaliteit van de fietsen, of aan hoe de bezorgers ermee omgaan.”

Vingertjes wijzen

Volgens de leveranciers en de werkgevers ligt het probleem dus niet bij hen. Doen de bezorgers dan hele gekke dingen op de e-bikes? Zoals over een drempel fietsen, waardoor het wiel loslaat? Of simpelweg: remmen?

“Ik moest plots remmen voor een bus. Het regende en ik ging snel.” Martijn (23) herinnert zich zijn laatste ritje als rider nog goed. Hij heeft er een liesblessure aan overgehouden. “Ik remde, maar het profiel op de banden was niet bestaand. Mijn achterband gleed weg en ik kwam bijna voor die bus terecht.” Het ging nét goed en Martijn moest zijn bezorging afmaken. In hetzelfde ritje slaat hij even later een bocht om. “Door de slechte banden gleed ik dit keer volledig onderuit, mijn hele broek was kapot.” Martijn heeft drie weken  niet kunnen voetballen. In plaats van sympathie vanuit zijn werkgever, kreeg hij enkel de vraag wanneer hij weer beschikbaar was voor een volgende dienst. 

Levensgevaarlijk

“Sorry hoor, je hebt een bezorgdienst en je laat je medewerkers rondrijden op een fiets zonder remmen? Dan ben je echt heel onverantwoordelijk bezig,” benadrukt Danielle Rebel, woordvoerder van de Nederlandse Arbeidsinspectie. “Dan moet je maar zorgen dat er andere fietsen komen. Of je huurt een vrachtwagen en gaat zelf bezorgen.”

Werkgevers beschikken over een machtspositie waardoor zij hun werknemers op deze onveilige fietsen kunnen blijven plaatsen. “Werknemers willen hun baan niet kwijt”, stelt Rebel. Ook Van Bennekom herkent deze machtsverhouding uit gesprekken die hij voert met riders. “Er worden dingen tegen ze gezegd als: ‘waar maak je je druk om?’ en ‘als je nog eens wat zegt, hoef je niet meer terug te komen’”.  

De eindverantwoordelijkheid ligt altijd bij de werkgever, stelt Rebel, maar als leverancier draag je wel de verantwoordelijkheid voor de deugdelijkheid van het materiaal. “Als een product niet onderhoudsvrij blijkt te zijn terwijl dit wel wordt geadverteerd, dan heb je als leverancier wel iets uit te leggen.” Toch vindt Rebel dit geen excuus: “Als werkgever neem je het risico dat een persoon een ongeluk krijgt of deze veroorzaakt. Dan kun je wel de leverancier de schuld geven, maar jij laat je werknemers op die e-bikes fietsen.”