Door: Daan de Boer

Het nieuwe jaar betekent voor veel mensen goede voornemens. De één drinkt minder alcohol onder het nom van Dry January, de ander gaat naar de sportschool, en sinds dit jaar lijkt Veganuary populair. Een maand waarin het doel is geen dierlijke producten te eten. Hoe zit het met de populariteit van veganisme in Nederland en heeft deze levensstijl haar plafond misschien al bereikt? 

Slechts een half procent

Het CBS schreef in 2023 dat vijf procent van de Nederlanders geen vlees at en slechts een half procent at volledig plantaardig. De meest genoemde redenen om minder vlees te eten was om zorgen over het klimaat. Daarnaast werden ook dierenwelzijn, gezondheid, voorkeuren van een persoon of diens partner en de stijgende kosten opgegeven als redenen om (deels) te stoppen met het eten van vlees.

Harmke Berghuis werkt voor de Nederlandse Vereniging voor Veganisme (NVV) en heeft de afgelopen jaren gezien dat het veel normaler is geworden om vegetarisch of veganistisch te zijn. “Er is een begrip ontstaan dat het eigenlijk een goede weg is om dierenleed te voorkomen,” maar voor veel mensen is volledig veganistisch worden nog een stap te ver. Met de Vegan Awards op 31 januari willen zij mensen in contact brengen met veganisme en begrip zoeken voor wat zij doen. Het is voor hen een mogelijkheid om te laten zien dat veganisme leeft en om aan te tonen hoeveel vooruitgang er is geboekt op het gebied van veganisme.

Vegan Awards

Dit jaar worden de Vegan Awards georganiseerd door de NVV. Dit is het eerste jaar waarin de uitreiking plaatsvindt aan het eind van Veganuary. Categorieën zijn: Beste Vegan- Bakkerij, Restaurant, Onderneming, Educatie & Informatie, Inspirator, Campagne & Initiatief, Product en Hotel & B&B.

Onder de genomineerden in de categorie ‘Beste Vegan Campagne & Initiatief’ staan twee bekende supermarktketens: Lidl en Albert Heijn. Die nominatie lijkt misplaatst, want deze supermarkten verkopen ook tal aan dierlijke producten. Volgens Berghuis moeten de genomineerden een product of initiatief bieden dat volledig vegan is, “maar, dat hoeft de organisatie zelf niet te zijn.”

Martine van Haperen is een eerdere winnaar van de Vegan Awards en is dit jaar weer genomineerd als beste Inspirator. Ze is expert op het gebied van plantaardige voeding. Zij ziet de nominatie van Lidl en Albert Heijn juist als positief. Volgens haar laat het zien dat het hebben van een veganistische levensstijl normaal gevonden wordt en dat grote bedrijven hierop inspelen.

Negatief beeld

Toch heeft veganist zijn een negatieve ondertoon merkt van Haperen. De reactie die veganisten vaak krijgen als ze aangeven geen dierlijke producten te eten is dat ze zich opdringerig opstellen, “Dat is raar,” zegt van Haperen. Volgens haar zijn veganisten vaak de dupe van de toenemende verdeeldheid in Nederland. “Mensen hebben het gevoel dat hen thema’s zoals duurzaamheid opgedrongen worden en projecteren dat op veganisten.”

Onder studenten valt dit beeld ook op. Veganisme als levensstijl heeft een slecht imago, vind Jens Veltman. Hij is recent afgestudeerd en doet deze maand mee met Veganuary. “Mensen slaan er soms in door en hebben oordelen over mensen die niet vegan zijn,” zegt hij over veganisten in zijn omgeving. Zelf at Veltman al grotendeels vegetarisch, maar merkte op dat veel producten waarvan hij dacht dat ze vegan waren, dat niet waren.  Daardoor is het volgens hem lastig de “perfecte” vegan te zijn.

Plafond

Van Haperen legt uit dat er twee soorten veganisten zijn. Als eerst zijn er veganisten die compleet afzien van de consumptie en het gebruik van dieren bij het maken van producten. Als tweede heb je veganisten die wel plantaardig eten, maar ook dierlijke producten zoals make-up gebruiken.

En hier zit de adder onder het gras. Waar het CBS aangeeft dat een half procent van de Nederlanders veganist is, geeft ProVeg, een non-profitorganisatie die zich inzet voor plantaardige voeding, aan dat één procent veganist is. Het verschil in percentages komt volgens van Haperen door de definitie en vraagstelling die gebruikt wordt bij dit soort peilingen. In deze peilingen wordt er niet altijd een duidelijk onderscheid gemaakt tussen soorten veganisten.

“Het is tegenwoordig goed te doen,” vertelt Van Haperen, “Het is vooral de omschakeling van koopgedrag waar mensen moeite mee hebben.” De gemeenschap van veganisten is in 15 jaar wel echt gegroeid, beaamt Van Haperen. Alleen lijkt de groei van het aantal veganisten de afgelopen jaren stil komen te liggen. Dit laat niet per se zien dat er een plafond bereikt is. Integendeel, want door bijvoorbeeld flexitariërs en een verandering in eetgewoontes is de interesse in plantaardig eten flink toegenomen en zijn initiatieven zoals de Vegan Awards en Veganuary relevanter dan ooit.