Door: Tess Westerhof

Foto: Janet de Vries

Uitvaartverzorgster Janet de Vries krijgt steeds vaker vragen over alternatieve manieren van afscheid nemen. De huidige mogelijkheden zijn begraven of cremeren. Resomeren komt daarbij ter sprake: een uitvaartvorm waarbij het lichaam wordt opgelost. Op dit moment is resomeren nog niet mogelijk in Nederland. Daarvoor moet eerst de wet worden aangepast, maar daarin is nog weinig vooruitgang. “Je bent begonnen in water en je wordt weer meegenomen in water”, vertelt de Vries.

Resomeren wordt ook wel watercrematie genoemd. Het lichaam van een overledene wordt in een afgesloten machine geplaatst. Daar wordt met water, warmte, druk en kaliumhydroxide het natuurlijke proces van vergaan versneld. Na een paar uur blijven er witte restanten over, die worden vermalen tot een poeder. De woordvoerder van de uitvaartsorganisatie DELA vergelijkt het resultaat met crematie: “Zoals je bij een crematie as overhoudt, houd je bij een resomatie een poedervorm over voor de nabestaanden.” Ook blijft er vloeistof over. Die moet veilig en volgens milieuregels worden verwerkt.

Mileuvoordelen 

Voor mensen die duurzaamheid belangrijk vinden is resomeren een interessante optie. Het stoot zeven keer minder broeikasgassen uit dan cremeren en produceert geen schadelijk fijnstof. Ook wordt er geen land in beslag genomen zoals bij begraven. De woordvoerder van DELA wijst erop dat het niet het enige duurzame alternatief is. “Elektrisch cremeren is ook een duurzame variant.” Onderzoek van de Nederlandse Organisatie voor Toegepast-natuurwetenschappelijk Onderzoek (TNO) wijst erop dat de CO2 uitstoot bij elektrisch cremeren met 80 procent lager is dan bij vuur crematies, mits er groene stroom wordt gebruikt. Resomeren blijft verreweg de meest groene optie.

Gevoelskwestie

“Het is naast de duurzame reden ook heel erg een gevoelskwestie”, vertelt de Vries. Het idee dat we beginnen in het vruchtwater en aan het einde weer teruggaan naar water kan mensen aanspreken. Waar de een rust vindt in een graf en de ander in crematie, kan water voor sommige mensen juist betekenis geven. 

Ze merkt dat families steeds vaker vragen stellen over resomeren. “Ik zou het persoonlijk heel fijn vinden wanneer mensen de keuze zouden hebben.” Autonomie in het kiezen van een passend einde wordt ook benoemd door rouwexpert Ameline Ansu. Zij ziet resomeren als een extra mogelijkheid. “Dat het mogelijk is, wil niet zeggen dat je er per definitie gebruik van moet maken,” zegt ze. “Als je er niks mee hebt, hoef je er ook niks mee.” 

Onbekend maakt onbemind

Toch roept resomeren ook weerstand op. Volgens uitvaartverzorgster De Vries zit die weerstand vaak niet in het afscheidsritueel zelf, maar in het beeld dat mensen erbij hebben. “Dan gaat mijn vader door het afvalputje,” hoort ze mensen denken. Juist daarom is goede uitleg volgens haar belangrijk. “Onbekend maakt onbemind” zegt ze. 

Ook over de praktische kant zijn er nog vragen. Omdat resomeren in Nederland nog niet wordt uitgevoerd, is bijvoorbeeld niet duidelijk of nabestaanden bij de start van het proces aanwezig kunnen zijn. De Vries hoopt dat families, net als bij sommige crematies, tot het laatste moment dicht bij hun dierbaren kunnen blijven. De woordvoerder van DELA benadrukt dat het afscheid zelf voor nabestaanden “waarschijnlijk niet veel verandert”. Op de vraag of familieleden bij de start van het resomatieproces aanwezig kunnen zijn, kan DELA nog geen definitief antwoord geven. De organisatie heeft daar in Nederland nog geen praktijkervaring mee.

Naast emotionele en praktische vragen spelen volgens D66-Kamerlid Renilde Huizenga belangen in de uitvaartbranche mee. Huizenga wijst erop er veel geld omgaat in de uitvaartbranche, en dat het voor veel bedrijven een groot verdienmodel is. Bij resomeren is geen traditionele kist nodig en de techniek vraagt om andere installaties dan crematie. Daarmee kan een nieuwe uitvaartvorm bestaande verdienmodellen raken: van kistenleveranciers tot bedrijven die crematieovens maken of beheren. Tegelijk zegt Huizenga niet dat die belangen de wetgeving direct vertragen. Wel vindt ze dat innovatie en modernisering niet in de weg mogen worden gezeten door bestaande belangen.

In andere landen in de praktijk

Terwijl Nederland nog wacht op aanpassing van de Wet op lijkbezorging, is resomeren in andere landen al geen toekomstmuziek meer. In delen van de Verenigde Staten, Canada, Australië, Nieuw-Zeeland, Zuid-Afrika, Ierland en Schotland wordt de methode al toegestaan of toegepast. 

Voorstanders zien deze buitenlandse voorbeelden als bewijs dat de techniek niet uitzonderlijk hoeft te blijven. Tegelijk laat de internationale praktijk zien dat toelating per land of regio verschilt: soms is resomeren volledig geregeld in de uitvaartwet, soms is het alleen onder specifieke voorwaarden toegestaan.

Politiek

De modernisering van de wet op de lijkbezorging ligt al langer op tafel. D66-Kamerlid Huizenga stelde Kamervragen over de vertraging. “Het zou in het begin van dit jaar naar de Raad van State gaan,” zegt ze. “Het ligt er alleen nog steeds niet.”

Volgens Huizenga moet het onderwerp in de politiek belangrijker worden. “Het is natuurlijk niet een sexy onderwerp,” zegt ze. “We hebben het natuurlijk liever niet over onderwerpen als doodgaan, maar om op een prettige manier afscheid te kunnen nemen is wel net zo belangrijk.”

Huizenga heeft vragen aan de kamer gesteld waarom dit zo lang duurt. Volgens het kabinet gaat het om een probleem met de financiële dekking. Dit wordt in de volgende miljoenennota pas besproken. Ook heeft de vertraging te maken met de wisseling van kabinetten volgens Huizenga. “Hierdoor zijn er veel van dit soort dossiers op de plank blijven liggen. Ik probeer die dossiers van de plank te krijgen.” 

“Ik vind keuzevrijheid heel belangrijk,” zegt Huizenga. “Zelf kunnen kiezen over hoe je vertrekt van deze aardbol.” Toch verwacht ze niet dat resomeren op korte termijn al mogelijk wordt. Eerst moet het voorstel naar de Raad van State, daarna verder door het politieke proces. “Ik verwacht pas in 2027 vooruitgang, maar zekerheid heb je niet”. Ze benadrukt dat het advies van de Raad van State erg belangrijk is om de gehele wet goed vast te leggen. 

Alternatieve opties

Van de nieuwe uitvaartvormen is resomeren op dit moment het verst wetenschappelijk en milieutechnisch onderbouwd. Er zijn meer alternatieven in omloop, zoals humuseren, cryomation en het zeemansgraf. Toch staat resomeren er anders voor. TNO concludeerde dat de methode een veel lagere milieubelasting heeft dan begraven en cremeren. Ook de Gezondheidsraad adviseerde positief over toelating van watercrematie. Humaan composteren adviseerde de raad juist nog niet aan, omdat er onvoldoende gegevens zijn over veiligheid en duurzaamheid. Resomeren is daarmee voorlopig de meest uitgewerkte nieuwe uitvaartoptie in het Nederlandse debat.

Praten over de dood

Volgens rouwexpert Ameline Ansu past weerstand tegen resomeren in een bredere Nederlandse omgang met de dood. “Mensen zijn in Nederland specifiek best wel krampachtig over de dood,” zegt ze. Voor sommige mensen is nadenken over hun eigen sterfelijkheid al genoeg om weg te willen blijven bij het onderwerp. Voor Ansu kan een artikel over resomeren juist een aanleiding zijn om thuis het gesprek te openen. “Ik las dit en ik bedacht me: daar heb ik eigenlijk nooit over nagedacht. Hoe zie jij dat?”